आकांक्षा

बाबागिरीचे टप्पे

आनंद विनायक मोहरील जिवाचा गोवा करायला गेलो होतो. गोवा म्हटले की, बाकी काही बोलायची गोष्टच नसते. गंगा नहाना है तो, गोवा जाके कुछ पाप करना जरुरी है! त्यातल्या त्यात मित्रांसोबत गोव्याची सहल असली तर खर्चाला सीमा नसतेच. चांगले आठ-दहा मित्र गेलो होतो गोव्याला. त्यासाठी चक्क कर्जच काढले होते. परंतु एकही हप्ता फेडता आला नाही. त्यामुळे बँकेतून सारखे फोन येत होते. भरीस भर आतेभाऊही पैशांचा तगादा लावत होता. मधल्या काळात ऑफिसमध्ये जाण्याच्या घाईत पडलो होतो. हात मोडला होता. त्यामुळे हॉस्पिटलचा खर्च जवळपास ..

दिवाळीच्या किल्लेदारांसाठी...

अवंतिका तामस्कर   दिवाळीला मोजून एक आठवडा राहिलाय्‌. येत्या 2/4 दिवसांत बच्चे मंडळीला सुट्यापण सुरू होणार. पुढल्या शुक्रवारी धन्वंतरी पूजन आहे आणि त्या दिवसापासून दिवाळीचा आरंभ होईल... जसे दिवाळी म्हटली, की-चविष्ट फराळासोबत भरपूर फटाके, भेटवस्तू या गोष्टी आल्या आणि याची तयारी आपण एक आठवड्यापासून सुरू करतो. आपल्या घरचे छोटे उस्ताद दिवाळीला एक गोष्ट खूप आवडीने करतात आणि ती म्हणजे- ‘दिवाळीतला किल्ला!’ तर ‘घरच्या गोष्टी’मध्ये आज आपल्या घरच्या अंगणात करणार्‍या ..

दिवाळीत पैशांचे नियोजन!

प्रॉक्सी थॉटपल्लवी खताळ-जठार "वहिनी, पाकीट भरलं माझं!’’ घरकाम करणार्‍या आमच्या नंदा ताईंच्या चेहर्‍यावरून आनंद ओसंडून वाहत होता. मी नेहमीपमाणेच कामात होते. कसल्याशा कुरिअर पाठवण्याच्या नादात होते. दिवाळी येणार. दिवाळीच्या भेटवस्तू पाठवण्याचं काम होतं. पाकिटाला फेव्हिकॉल लावता लावता एकाएकी माझा हात थांबला. नंदा ताईंच्या चेहर्‍यावरून आनंद ओसंडून वाहत होता. मी प्रश्नार्थक मुद्रेने त्यांच्याकडे पाहिलं. त्या म्हणाल्या- ‘‘वहिनी, आज सगळ्या जणींनीच पगार दिला. ..

बापूजींची स्त्रीसक्षमीकरणातील भूमिका...

डॉ. वर्षा गंगणे महात्मा गांधींची अनेक कार्ये विविध उदाहरणांद्वारे वेळोवेळी स्पष्ट करण्यात येत असली, तरी त्यांचे स्त्रिया व त्यांच्या अधिकारांबाबत असलेली कार्ये तेवढी प्रकाशात आलेली नाहीत किंबहुना त्यावर उपहासात्मक व टीकात्मक चर्चा करण्यात आली. आज स्त्रीसबलीकरणाचा केला जाणारा विचार व कार्ये तसेच जे प्रयत्न केले जातात ते अनेक वर्षांपूर्वी गांधीजींनी केले. गांधीजींची स्त्रीसक्षमीकरणाबाबतची कार्ये, गांधी वाचताना लक्षात येतात. स्त्रीसक्षमीकरण या ज्वलंत व अत्यावश्यक मुद्द्यांची गरज आणि ओळख मोठ्या प्रमाणात ..

चांदण्यांचं आकाश...

डॉ. वीणा देव उन्हाळ्याच्या सुट्‌ट्या लागलेल्या. अंगणात भाडेकर्‍यांच्या आणि कावळे कुटुंबाच्या खाटा टाकलेल्या. खाटेवरच्या गाद्या रात्रीच्या वार्‍याने थोडाफार थंडावा घेऊन खाटेवर आरामात पहुडलेल्या आणि रात्रीच्या काळ्याशार रंगावर चांदण्यांचा लखलखाट. त्या चांदण्या पाहिल्या की, आठवायची ती ‘चंद्रकळा.’ शाळेच्या रस्त्यावर कासीम रंगार्‍याचं दुकान होतं. संक्रांतीचा सण आला की त्याच्या दुकानात गर्दी दिसायची. खडी काढलेली चंद्रकळा, समोरच्या दोरीवर तो टांगून ठेवायचा. तेव्हा ..

कोजागिरी पौर्णिमा!

प्रॉक्सी थॉटपल्लवी खताळ-जठार आज शाळेत ऑफ पिरेड लागला आणि मला लहान मुलांच्या वर्गावर जावे लागले अर्थात त्या वर्गाला मी जरी शिकवत नसले तरी तेवढा एक तास त्यांना एंगेज करून ठेवणे हे माझे काम होते अर्थात परवा कोजागिरी आणि हल्लीच्या मुलांना कोजागिरी म्हणजे नेमकं हे ठाऊकच नाही. आमच्या लहानपणी कोजागिरी पौर्णिमेचं महात्म्य आजी-आजोबा सांगत असलेल्या गोष्टीतून ऐकायला मिळायचं. गंमत म्हणजे दरवर्षी येणार्‍या इतर सणांप्रमाणेच कोजागिरी पौर्णिमाही आली, की आजी-आजोबांना पुन्हा तीच गोष्ट सांगायला गळ घातली ..

भुलाबाई

अवंतिका तामस्कर  भारतातील प्रत्येक राज्यात सण आणि उत्सव साजरा करण्याची पद्धती ही त्या राज्यातील भौगोलिक विविधतेनुसार बदलत जाते. संस्कृतीत झालेले हे बदल त्या प्रांताची एक वेगळी ओळख निर्माण करत असतात. नवरात्र सुरू झाली की, विविध राज्यात वेगवेगळ्या प्रकारे देवीची आराधना केली जाते. महाराष्ट्रात विविध प्रांतात लोकसंस्कृती, कृषीसंस्कृतीमध्ये, लोकजीवनामध्ये वैविध्य आढळून येते. नवरात्र उत्सवाच्या विविध पारंपरिक पद्धती विदर्भ, मराठवाडा, खानदेश, कोकण, पश्चिम महाराष्ट्र या प्रांतातही आढळून येतात.  &nbs..

स्त्री पुरुष भेदाचे चिंतन नको

सुनीला सोवनी 'दृष्टी' या स्त्री अध्ययन केंद्राच्या वतीने महिला कार्यकर्त्यांच्या द्वारे महिलांचे जे व्यापक सर्वेक्षण करण्यात आले, त्यातून बाहेर आलेले निष्कर्ष हा जसा स्वतंत्र चिंतन-मंथन आणि त्या आधारे उपाययोजनांचा विषय आहे; अगदी तसाच सर्वेक्षणाच्या लोकार्पण समारंभावेळी रा. स्व. संघाचे सरसंघचालक प.पू. मोहनजी भागवत यांनी केलेले भाष्य अभ्यासणे भविष्यातील कार्ययोजनांसाठी त्याचा उपयोग करून घेणे, हादेखील महत्त्वाचा विषय आहे.   झालेल्या सर्वेक्षणामुळे स्त्रियांच्या सर्वांगीण प्रगतीची ..

नवरात्रीचे विविध रंग

 प्रॉक्सी थॉटपल्लवी खताळ-जठार माझ्या वर्गात अनेक वेगवेगळ्या भाषांचे विद्यार्थी आहेत, त्यामुळे जेव्हाही वेळ मिळतो, तेव्हा त्यांची भाषा आणि त्यांची राहणीमान जाणून घेण्याचा योग येतो. असच परवा परीक्षेच्या पूर्वतयारीच्या टेन्शनमधून जरासा निवांत वेळ मिळाला आणि मुलांशी गप्पा मारायला सुरुवात झाली. वेगवेगळ्या भाषेच्या मुलांनी दिलेल्या माहितीची ही रंगेबिरंगी नवरात्री खास तुमच्यासाठी....   बंगालबंगाली लोकांमध्ये प्रत्येकाच्या घरात दुर्गादेवीची स्थापना होत नाही तर सार्वजनिकरीत्या दुर्गादेवीच..

आधुनिक व्यसन...

माधुरी साकुळकर आईने ‘मोमो’ खेळायला मनाई केली म्हणून मुलाने आत्महत्या केल्याचे परवा वाचण्यात आले. त्याआधी, मोबाईल काढून घेतल्यामुळे सोळा वर्षांच्या एका मुलीने आत्महत्या केली होती, तर ‘ब्लूव्हेल’ खेळताना मनप्रीतने केलेली आत्महत्या, दर्शवितात- नवीन व्यसनं आणि त्याच्या आधीन होणारी तरुणाई!  मुलांवर कुठे कुठे व केव्हा केव्हा लक्ष ठेवायचं, मुलांचे मित्रमैत्रिणी कोण, मुले कुठे जातात, काय करतात, अभ्यास करतात का, कोणकोणते गेम्स मोबाईलवर खेळतात, कोणकोणत्या साईट्‌सना ..

चाहूल दसर्‍याची

सायली पाठक नवरात्रीचे नऊ दिवस संपले, की- चाहूल लागते ती दसर्‍याची. नऊ दिवसाची लगबग थोडीशी कमी होते, आणि उजाडतो दसर्‍याचा दिवस. दसर्‍याचा हा दिवस प्रत्येकजण आपापल्या पद्धतीने साजरा करत असतो. यांत्रिकीकरण झालेल्या या युगात पूर्वीसारखा लहान मुलांमध्ये दसर्‍याचा उत्साह दिसून येत नाही. काय मग मुलांनो जाणून घ्यायचंय का, कसा साजरा व्हायचा दसर्‍याचा सण? चला तर मग..   दसर्‍याच्या दिवशी सकाळी-सकाळी झेंडूच्या फुलांचे तोरण घराला, दरवाजाला लावले जायचे, मग ..

नवरात्रीत मुलांच्या फॅशन...

अवंतिका तामस्कर  सण कोणताही असो, लहान मुलांचा त्या सणाला घेऊन उत्साह हा वाखाणण्याजोगा असतो. नवरात्री म्हणजे सगळीकडे रोशणाई आणि उत्साहाचे वातावरण असते. नवरात्रीच्या नऊ दिवसांत अगदी नटून-थटून गरबा खेळताना ही चिल्ली-पिल्ली खूप निरागस आणि गोंडस वाटतात.   नवरात्री म्हणजेच नऊ वेगवेगळ्या रंगांचा सण. रंग आणि लहान मुलं याचे वेगळेच एक नातं असतं. रोज वेगवेगळ्या रंगाचे कपडे घालून गरबा खेळायला लहान मुलांना नक्कीच आवडत असणार. पण, रोज नवीन सणात लहान मुलांना काय द्यायचं हा प्रश्न त्यांच्या पालकांना ..

फुलत राहो तव स्वरांचा ‘मोगरा’

सुचित्रा कातरकर नभी जोवर हे सूर्य चंद्र तारेतुझ्या गाण्याचे वाहतील वारेफुलत राहो तव स्वरांचा मोगरास्वरलते तुज मानाचा मुजरा लता मंगेशकर हा आमच्या युगात आम्ही मनापासून अनुभवलेला एक चमत्कार आहे. या चमत्काराने सार्‍या जगाला वेड लावले. ‘लता दिनानाथ मंगेशकर’ नाव ऐकल्याबरोबरच आमचे अस्तित्व अलवार होते.  लता मंगेशकर आम्हाला लाभलेले ईश्वरी वरदान आहे. वर्षांपासून कित्येक वर्षे उलटून गेली तरी या स्वरांचे माधुर्य कमी झाले नाही. मार्दव लोपले नाही. टवटवीतपणा मलूल झाला नाही. आजोबांनी ..

असे सोडवा तुमचे सोशल मीडियाचे व्यसन!

आपल्यापैकी अनेकजण दिवसातून आपल्या महत्त्वाच्या कामाव्यतिरिक्त सर्वाधिक वेळ हा बहुतांश सोशल मीडियासाठी देत असतो. या जगात ‘फिलिपाईन्स’ या देशातील लोक सर्वात जास्त वेळ सोशल मीडियावर व्यतीत करत असतात. पण यामागे वैज्ञानिक कारण असून एखादी पोस्ट आवडली म्हणून तुम्ही लाईक, कमेंट करता पण हे सर्व कशामुळे घडते याबद्दलची माहिती आज आम्ही तुम्हाला देणार आहोत.   दिवसभर सोशल मीडियावर स्क्रोल करत असतो. नोटिफिकेशन आले की तुम्ही ते लगेच काय आहे, या उत्सुकतेपोटी उघडून पाहतो. मेंदुतील रिवॉर्डिंग ..

कलारंग- रसिकाविना...

अर्चना देव  भारतभूमी ही कलांची-तत्त्वज्ञानाची माता आहे. चौदा विद्या आणि चौसष्ट कला- त्याही इतक्या विविध प्रकारच्या- सर्वांगीण- मला वाटते जगात इतक्या कुठेच नसतील.  वर्षानुवर्षं या कलांची जोपासना, संवर्धन भारतीयांनी केले आहे. पिढ्यान्‌पिढ्या ही कलाज्योत सतत तेवत ठेवली आहे. पूर्वी या कलांना राजाश्रय असायचा. जितके कलाकार राजाच्या पदरी असायचे त्यावरून राजाची विद्वत्ता-कलाप्रेम मोजले जायचे. राजाश्रय सोडा, या कलांना-कलाकारांना लोकाश्रय मिळत नाही का? कलाकार खूप आहेत, पण श्रोत्यांची, ..

आयुष्य सुंदर आहे!

 प्रॉक्सी थॉटपल्लवी खताळ-जठार आयुष्यात प्रत्येक घटना आपल्या मनासारखी घडते असं होत नाही. माणूस राग जितक्या सहजतेने व्यक्त करतो तितक्याच सहजतेने प्रेमही व्यक्त केले असते तर जगायला किती मजा आली असती. कारण माणसाच्या निम्या समस्या या व्यक्त केलेल्या रागामुळे आणि कधीच व्यक्त न केलेल्या प्रेमामुळे वाढतात. शब्द बोलताना शब्दाला धार नाही तर आधारच असायला हवा, कारण धार असलेले शब्द मनं कापतात आणि आधार असलेले शब्द मनं जिंकतात. आपल्याला एक गोष्ट कायम लक्षात घेतली पाहिजे, की- आपल्या आयुष्यात जे घडतं ते ..

उदंड झाले सासा-सुनांचे नाते!

आनंद विनायक मोहरील सासू खाष्ट असते, हे सर्वश्रुत आहे. सून सासूच्या भूमिकेत येते तेव्हा तीदेखील खाष्टच होते. याचा सरळ अर्थ असा की, व्यक्ती म्हणून कुणीच खाष्ट नसते. भूमिका खाष्ट आहे, असे म्हणता येऊ शकेल. जन्मत: कुणीच अपराधी नसतो. परिस्थिती माणसाला ती ती भूमिका वठवायला भाग पाडत असते. अर्थात तुमची सदसद्विवेकबुद्धी जागृत राहणे गरजेचे आहे, हा भाग वेगळा. प्रतिकूल परिस्थिती ओढवली म्हणून वाममार्गाचा अथवा चालत्या गाडीची खीळ काढण्याचा अवलंब करणे याचे कुणीच समर्थन करणार नाही. परिस्थितीला धैर्याने सामोरे ..

एका बिजापोटी...

डॉ. वसुधा पांडे9011412522 कुठल्याही चळवळीकरिता किंवा चांगल्या कामाकरिता योजकाची आवश्यकता असते. मग ती सामाजिक, राजकीय, धार्मिक कोणतीही असो. चळवळ उभी करायला कुणाला तरी आवाज उठवावा लागतो. चांगले व हिताचे काम असेल तर जनताही उचलून धरते. आपल्या देशात सुरू असलेली- गोदरीमुक्त गाव असो, स्वच्छता मोहीम असो, पाणी अडवा पाणी जिरवा असो, जागतिक योगदिन असो, जलयुक्त शिवार असो, बेटी बचाव मोहीम असो... जनता योजकाच्या पाठीशी खंबीरपणे उभी राहतेच. सध्या सर्वत्र पर्यावरणरक्षणाकरिता सुरू केलेली वृक्षसंवर्धनाची चळवळ ..

पिढ्यांमधील संघर्ष...

प्रा. मधुकर चुटे  आपल्या समाजात, पालकत्व म्हणजे पुढच्या पिढीला मार्गदर्शन करणे आणि मागच्या पिढीच्या चुका माफ करणे. हे विधान कुठल्याही देशातल्या, कुठल्याही पिढीसाठी अगदी समर्थक यासारखे आहे. नवी पिढी निर्माण करत असताना एका पिढीतून दुसर्‍या पिढीकडे समाजाचा प्रवास सुरू होत असताना, मागचे मागे ठेवून पुढे पाहण्याची आणि त्याचसोबत आपल्या अनुभवामधून पुढच्या पिढीला सतर्क करण्याची मोठी जबाबदारी विद्यमान पिढीवर येते. ही जबाबदारी समजायला अनेकदा थोडा वेळ लागत असतो आणि तेव्हा सुरू होते ते दोन पिढीमधले ..

कपड्यांचा पुनर्वापर!

अवंतिका तामस्कर   कपाटातील बरेचसे कपडे अनेक वेळा वापरल्यामुळे त्यांचा कंटाळा येतो. पण, तरीही आठवणींमुळे किंवा आवडले म्हणूनही ते टाकले जात नाहीत. ते कपाटातील गाठोड्यामध्ये पडून राहतात; मात्र थोडी कल्पकता दाखवून, कलाकुसर करून अशा कपड्यांना योग्य पुनर्वापर करता येतो.    हल्लीच्या काळात एका व्यक्तीमागे कपाट भरभरून कपडे असतात. कधी कोणी प्रेमाने घेतलेले, लग्नकार्यात मिळालेले आणि आपणच हौसेने घेतलेले कपडे अशी कपड्यांची भाऊगर्दी असते. त्यामुळे ‘एक नूर आदमी, दस नूर कपडा’ ..

वाहतुकीचे नवीन नियम आणि आम्ही...

डॉ. छाया नाईक नवीन, गुळगुळीत, सिमेंटचे रस्ते, हवेत वेगाने जाणार्‍या दुचाक्या व चार चाक्या हव्यात, परंतु त्या रस्त्यांचा वापर करत असताना आम्ही कोणतेही नियम पाळणार नाही, कायदे पाळणार नाही, असे म्हणणे व वागणे योग्य आहे का? अब्राहम लिंकन यांचे एक वचन प्रसिद्ध आहे. स्वतंत्र राहावे म्हणून आम्ही कायद्याचे गुलाम आहोत. वदतो व्याघाताचे हे उत्तम उदाहरण असले, तरी त्यातील अर्थ लक्षणीय आहे. मला जर स्वातंत्र्य हवे असेल, तर ते सर्वांनाच मिळायला हवे आणि त्यासाठी कायदे पाळायचे ते त्यांचे गुलाम होऊन. गुलामाला ..

तोडून टाकणारा ताण...

प्रॉक्सी थॉटपल्लवी खताळ-जठार रोज पेपर उघडला की आपण बातम्या वाचतो. त्यात नैराश्यात गेल्याने पतीने पत्नीचा खून केला, मित्राने मित्राला मारले, एखाद्या कुटुंब प्रमुखाने अख्खे कुटुंबच संपविले, आईने मुलीला मारून स्वतःला संपविले असे आणि इतरही काही या बातम्याची नुसती हेिंडग वाचली तरी पुढे काही वाचावे असे वाटतच नाही. इतकी क्रूरता इतकी माणसाला पशु बनविणारी ही वृत्ती एखाद्या व्यक्तीमध्ये कशामुळे निर्माण होते की ज्यामुळे सारी सद्सद्विवेक बुद्धी खुंटीला टांगून इतके भयानक कृत्य करायला माणूस तयार होतो.  &n..

विवाह की करिअर?

ममता तिवारी  काही महिन्यांपूर्वी टीव्हीवर, दिल्लीतील एका प्रसिद्ध महिला डॉक्टरची मुलाखत पाहिली. अविवाहित असल्यामुळेच आज मी या इन्स्टिट्यूटच्या डायरेक्टरपदाची धुरा समर्थपणे सांभाळू शकते, असे त्यांचे स्पष्ट मत होते. काही दिवस यावर विचार केला. विवाहित-अविवाहित मित्र-मैत्रिणींशी चर्चा झाल्या. त्यांचं हे विधान बहुसंख्यांना पटणारं वाटलं. अविवाहित असणार्‍यांना पारिवारिक जबाबदर्‍या कमी, त्यामुळे व्यवसायाकडे लक्ष देण्यास भरपूर वेळ, समीकरणानुसार यश अशा लोकांनाच अधिक मिळणार हे उघड. मात्र, विवाहित ..

आरास गौराईची!

प्रॉक्सी थॉटपल्लवी खताळ-जठार  गौराईच्या आगमनाची आतुरता सार्‍यांनाच लागून राहिलेली असते. जशी गणपतीच्या स्वागतास आतुरतात मनं अगदी त्याचप्रमाणे गौराईचं स्वागत करण्यासाठी महिलावर्गामध्ये कमालीचा उत्साह असतो. गौराईची अनेक रूपं मनात ठसतात. गौरी आवाहनाला गौरीचं घरोघरी होणारं आगमन गणेशोत्सवाचा आनंद द्विगुणित करणारा ठरतो. गौरीपूजनाच्या वेळी केली जाणारी गौरीची आरास, सजावट, भरला जाणारा ओवसा, गौरीचा नैवेद्य, खेळल्या जाणार्‍या फुगड्या व गाणी पाहता गौराईच्या स्वागताला सगळ्यांच्याच आनंदाचे ..

कुटुंब एक भावना!

मधुकर चुटे आज विज्ञान-तंत्रज्ञानाचा वेग इतक्या प्रचंड प्रमाणात आहे, की- संपूर्ण जग एकमेकांच्या जवळ आणण्यामध्ये त्याचा सिंहाचा वाटा आहे, यात शंका नाही. पण, आज जग काय किंवा व्यक्ती काय, ही एकमेकांच्या जवळ जरी आली असली, तरी ती मानसिकदृष्ट्या एकमेकांपासून तितकीच दूर आहे, असे दिसून येते. जग हे जरी एक कुटुंब आहे, तरी इथपासून ते प्रत्येक कुटुंबातल्या विसंवादापासून काहीशी नकारात्मक परिस्थिती असल्याचे पाहायला मिळते. संयुक्त राष्ट्र संघाने कुटुंब दिवस घोषित करण्यामागचा उद्देश हा होता, की- समाजातल्या कुटुंबाविषय..

घर जोडणारे सणवार

अवंतिका तामस्कर   सर्वच धर्मात, पंथात आणि समाजात विविध प्रकारचे सण साजरे केले जातात. या सणांच्या निमित्ताने घराची स्वच्छता केली जाते, घराची रंगरंगोटी आणि देखभाल केली जाते. त्यामुळे घरात राहणार्‍या माणसांचा मायेचा हात त्या िंभतींवरून, जमिनीवरून फिरतो, त्याचा परिणाम घरातील वास्तू उजळून निघते. यासाठी अंधश्रद्धा म्हणून दुर्लक्ष न करता मनाला आणि घराला आनंद देणारा पर्वकाळ म्हणून सणवार साजरे करावेत.    सणवाराच्या निमित्ताने घरातील सर्व माणसे एकत्र येतात. आप्त, नातेवाईक, ..

शोध... माणसातल्या माणुसकीचा

 हरिराम येळणे मानसा मानसा कधी व्हशील मानूस, लोभासाठी झाला मानसाचा रे कानूस... माणसा, तू कधी होशील माणूस? कशी ओळख पटवशील की मी माणूस हाय? जेव्हा मूल जन्माला येते तेव्हा त्याला माहीत नसते की माझा जन्म सुंदर पृथ्वीतलावर झालाय की माणुसकी हरवलेल्या जगात! बालवयात त्याला सगळीच नाती सारखी वाटतात. पण, जसजसा मोठा होत जातो तसतसा त्याला खरे-खोटे, चोरी-लबाडी इत्यादी गोष्टीचा परिचय होतो व तोही हरविलेल्या माणुसकीच्या माणसात मिसळतो. आज माणसातल्या माणुसकीचा कुठेतरी लोप झालेला आहे. खराखुरा माणूस ..

पत्र बाप्पाचे भक्तांना!

गौरी साटोणे  नमस्कार, भक्तजनहो...तर काय आहे की मागच्या वर्षी तुम्हीच म्हणाला होतात की, ‘पुढच्या वर्षी लवकर या...!’ मलाही निघताना त्यामुळे आनंद झाला होता. तशी ही घोषणा म्हणा की घोषणावजा आवाहन म्हणा तुम्ही दरवर्षीच देत असता. ‘पुढच्या वर्षी लवकर या...’ मलाही आधी कळेना यातली मेख; पण आता कळू लागली आहे. ‘पुढच्या वर्षी’ म्हणजे आता यावर्षी पुन्हा यायचे झाले तर यायचे नाही, यायचे ते थेट पुढच्याच वर्षी. आपली ही भेट वार्षिक असते ना! तरीही मखलाशी अशी की, पुढच्या वर्षीच; ..

सुपरफुड सत्तू

पावसाळ्याच्या दिवसांत पचनक्रियेशी निगडित समस्या आणि रोगप्रतिकारशक्ती पुरेशी नसल्याने सर्दी, खोकला, ताप, इत्यादी समस्या नेहमीच आढळून येत असतात. या समस्या टाळण्यासाठी आहाराद्वारे योग्य पोषण मिळेल आणि रोगप्रतिकारशक्ती वाढेल हे पाहण्याची आवश्यकता असते. यासाठी कोणतीही टॉनिक्स, किंवा औषधांची आवश्यकता नसून, खास पावसाळ्याच्या दिवसांत सुपरफुड समजल्या जाणार्‍या सत्तूचा समावेश आपल्या आहारात करण्याचा सल्ला सुप्रसिद्ध आहारतज्ज्ञ ऋजुता दिवेकर देतात. चणे भट्टीमध्ये भाजून त्याचे पीठ करण्यात येते. हे पीठ दळून ..

पत्र : संवादाचे प्राचीन माध्यम

प्रॉक्सी थॉट पल्लवी खताळ-जठार   माणूस हा समाजप्रिय प्राणी आहे. त्याला एकटे राहणे शक्यच नाही. आपले विचार, मतं स्पष्ट करायला, बोलायला कुणीतरी हवे असते. संवाद साधायला कुणीतरी हवे असते. विचारविनिमय महत्त्वाचे आहे. दूर असलेल्या व्यक्तीशी संवाद साधण्यासाठी, त्या व्यक्तीची खुशाली कळण्यासाठी एक मार्ग होता तो म्हणजे पत्र. आपल्या मनातील भावना, खुशाली, आनंद लोक पत्र लिहून व्यक्त करत होते. ते पत्र पोस्टमन इकडून तिकडे पोहोचवण्याचे काम करायचा. दोन व्यक्तींच्या भावना पोहचवणारा एक महत्त्वाचा दुवा ..

सार्वजनिक जीवनांत भरीव योगदान : बचेंद्री पाल

निलेश जठार  स्वत:च्या कर्तृत्ववान आयुष्यातून असंख्य आयुष्य घडवीत गेलेली आणि साडेतीन दशके सार्वजनिक जीवनामध्ये आपले भरीव योगदान देणारे व्यक्तिमत्त्व म्हणजे बचेंद्री पाल होय. पाल या माऊंट एव्हरेस्ट सर करणार्‍या पहिल्या भारतीय आणि जगातील पाचव्या महिला आहेत. 23 मे 1984 रोजी बचेंद्री पाल यांनी जगातील सर्वोच्च शिखर एवरेस्ट (8848 मी.) सर केले. त्यांनी ही ऐतिहासिक कामगिरी करीत ‘गिनीज बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्ड’मध्ये आपल्या नावाची नोंद केली. त्यांचा हा विक्रम समस्त भारतीय महिलांसाठी आजही ..

रानू मंडल :सोशल मीडियानं जिचं उजाडलं नशीब!

दीपक वानखेडे  नशीब केव्हा उजाडेल याचा नेम नाही, आयुष्य जगताना कोणत्याही परिस्थितीत माणसानं समोर आलेल्या संकटांशी लढत जीवन जगलं पाहिजे, मग एक ना एक दिवस आपण या आकाशाएवढं उंच होणार, हे नक्की! सुरुवातीला ‘एक प्यार का नगमा है!’ आणि आता ‘तेरी मेरी कहानी!’ या गाण्यांच्या सध्या सोशल र्मीडियावर व्हायरल झालेल्या व्हिडिओंच्या माध्यमातून या दिवसांत चर्चेत असलेली राणू मडल हिच्या जीवनाकडे पाहिल्यास आपल्याला हीच बाब शिकायला मिळते.   रानू तिच्या उदरनिर्वाहाकरिता पश्चिम ..

व्यसनं पालकांची आणि पाल्यांची

परवा नागपुरातल्या एका मुलीने ब्ल्यू व्हेलमुळे आत्महत्या केली. हे वाचून हादरायला झालं. या गेममधले वेगवेगळे चॅलेंजेस स्वीकारत शेवटी आत्महत्या! आधी ‘पॉकिमॉन गो’ या व्हिडीओ गेमने उच्छाद मांडला होता. मुलं हरवत, कुठेही जात, पण ब्ल्यू व्हेलनं तर त्याच्याही पुढची पायरी गाठली. फिलिफ बुडेकीन या रशियन मुलाने हा खेळ तयार केला. त्याने व्यक्तिशः 17 जणांना आत्महत्या करायला लावली. सध्या तो तुरुंगात आहे. ब्ल्यू व्हेल चॅलेंज गेममध्ये ‘फिफ्टी डे डेअर’ म्हणजे पन्नास दिवस रोज एक आव्हान स्वीकारून ..

ऋणानुबंधाच्या कुठून पडल्या गाठी...

ऋणानुबंध हा शब्द मनाला आधार देणारा, दिलासा देणारा शब्द आहे. आज प्रत्येक जण आपल्या कर्माने जन्माला येतो. त्याचे जन्माला येताच प्रत्येकाशी नाते जुळते. त्याचे ऋणानुबंध जोडल्या जाते. पोटात असताना त्याचे नाते आपल्या आईशी जोडले जाते. तिच्या मनाचे धागेदोरे आपल्या जिवाशी विणले जाते. ती आपल्या मुलाला चांगले संस्कार देऊन लहानाचे मोठे करते. आज जन्माला येणारे मूल केवळ आपल्या कर्माने जन्माला येते. या जगात जन्माला येणारा प्रत्येक माणूस ऋणानुबंधात बांधला गेला आहे. त्याचे प्रत्येकाशी कुठल्या ना कुठल्या नात्यानेे ..

डॉ. सदानंद देशमुख यांच्या कवितेतील स्त्री...

भेदरलेल्या बोंडीला मुकावे लागते फांदीलागर्भपात होतो कापसाचा फुलून येण्याआधीच...पिकांमध्ये स्त्रीची सृजनशीलता शोधत असताना पिकांचा बहर जळणे म्हणजे त्या पिकाचा गर्भपात, अशी स्त्रीस्वरूपातील शेतीमाती आपल्या शब्दांमधून मांडणारे किंवा उगवून येणार्‍या गर्भातल्या प्रत्येक बियाणालाहुदकण्या देते माती सुटलेला अदृश्य पान्हा पाजून       अशा शब्दांनी बियाण्याला पोषक ..

समृद्ध करणारी ‘आनंदीगोपाळ!’

नंदीगोपाळ’ हा चित्रपट तुमच्यापैकी कित्येकांनी पहिला असेल. मला चित्रपट बघण्याचा योग अजून आला नाही, कादंबरी मात्र वाचली. एखाद्या काल्पनिक कथेसारखीच ही सत्यकथा आहे. मॅजेस्टिक प्रकाशनाने प्रकाशित केलेली, श्री. ज. जोशींनी लिहिलेली ही कादंबरी वाचताना एखादा कृष्णधवल चित्रपट िंकवा मालिका बघतो आहोत की काय असे वाटते. कादंबरी वाचल्यावर 1865 ते 1887 असं अवघं 22 वर्षांचं आयुष्य लाभलेल्या आनंदीबाई केवळ िंहदुस्तानातील पहिली महिला डॉक्टर म्हणून आपल्यासमोर येत नाहीत, तर िंहदू धर्माचा सार्थ अभिमान असणारी, इतर ..

कर्तृत्वाची ओळख ‘किरण बेदी!’

देशामध्ये लाखावर अधिकारी असतानाही केवळ काहीशे अधिकारी लोकांच्या मनामध्ये घर करून राहतात. या सदैव जनतेच्या भल्याचा विचार करून सेवा करणार्‍या अधिकार्‍यांना समाजामध्ये नोकरीत असतानाही आणि सेवानिवृत्त झाल्यासही खूप मानाचे स्थान मिळते. अशीच भारतीय जनमानसात आपल्या कर्तृत्वाने ओळख निर्माण करणारी अधिकारी म्हणजे- ‘किरण बेदी!’ होय.    किरण बेदी यांचा जन्म 9 जून 1949 रोजी झाला. विद्यार्थी जीवनात अभ्यास आणि क्रीडा या दोन्ही बाबींना त्यांनी न्याय देण्याचे काम केले. एनसीसीमध्य..

पुलंचं भरभक्कम कोंदण : सुनीताबाई!

भाग्यश्री पेठकर पु. ल. देशपांडे यांचं हे जन्मशताब्दी वर्ष आहे. महाराष्ट्राच्या या लाडक्या व्यक्तिमत्त्वाचं हे जन्मशताब्दी वर्ष अवघ्या महाराष्ट्रात विविध पद्धतींनी मनवलं जात आहे. पुलंवर ‘भाई’ हा दोन भागांमध्ये चित्रपटदेखील निघाला. पुल ऊर्फ भाई उत्तम गायक, वक्ते, कथाकथनकार, लेखक-कवी होते, नाटककार- विनोदकार, नट, कथाकार, पटकथाकार होते, दिग्दर्शक- संगीत दिग्दर्शक, वादक होते. एकपात्री-बहुपात्री नाटक, चित्रपट, नभोवाणी, दूरचित्रवाणी... अशा सर्व क्षेत्रांमध्ये त्यांचा लीलया वावर होता. या त्यांच्या ..

आई आणि कुटुंब!

प्रॉक्सी थॉटपल्लवी खताळ-जठार घरात आपल्या लोकांशी बोलताना, आईशी बोलताना रागाच्या भरात येणारे अपशब्द नकळतच त्यांचे मन दुखावणारे ठरून जातात, की ज्याची गणतीही कधी केली जात नसेल. आपण तिला एखादा अपशब्द बोलल्यावर ती किती दुखावली गेली असेल, त्यामुळे तिच्या डोळ्यांत पाणी आले असेल का? अपशब्द म्हणजे अपमानच खरा तर! आईचा मुलाकडून होणारा अपमान, पत्नीचा पतीकडून होणारा अपमान, बहिणीचा भावाकडून होणारा अपमान नकळतच तिच्या जिव्हारी लागणाराही ठरू शकतो. बोलताना वाक्यागणिक येणारी शिवी असो किंवा तिला कमी लेखून ..

भैरवी संपताना घरी परत फिरा रे पाखरा...

डॉ. वीणा देव पहाटे पहाटे आकाशातल्या तांबड्या रंगाचा कोवळा प्रकाश स्वयंपाकघरात पसरायचा. आजीची चहाची तयारी सुरू व्हायची. नागपूरचे आजोबा दुधाची बाटली घेऊन यायचे. त्या काळात पहाटे पहाटे दुधाची गाडी यायची. काचेच्या बाटलीतले दूध- त्याला ताजं दूध संबोधलं जायचं. चहात टाकलेली- तुळीशीची पानं, आलं, गवती चहा, चहाचा दरवळ घरात पसरायचा. हलकेच जाग यायची. या दरवळात उमलत जाणारी सकाळ, पोटातल्या बाळाला आवडत असेल का?आठवा महिना लागलेला, मी आईकडे वर्धेला बाळंतपणासाठी गेलेले. चहा घेताना नागपूरची आजी म्हणायची- ‘..

त्याची आक्रमकता

वैशाली व्यवहारे-देशपांडे आज ती ची कामवाली रेखा जरा उशिरा कामाला आली. ती ने विचारलं, का गं, आज एवढा उशीर? जरा चिडचिड्या सुरात रेखा म्हणाली, काही नाही ताई, नवरा आल्ता घरी. मी कामावर होती, कांदे, बटाटे, डाळ, तुम्ही दिलेलं ब्लँकेट विकून दारू पिऊन आला. पोलिसातच देनार व्हती, पन त्याच्या भावाला फोन करून दटावलं आणि याला घिऊन जा म्हून सांगितलं. असं धमकावलं की पुन्हांदा येनार न्हाई. ती च्या अनेक गुरूंपैकी तिच्या घरात काम करणार्‍या दोघी तिच्या महागुरू. परिस्थितीला तोंड देत मुलांवर शिक्षणाचा संस्कार ..

कुणाच्या खांद्यावर, कुणाचे ओझे...

राजेंद्र दाणी अलीकडेच मुंबई उच्च न्यायालयाने श्रीमती स्वाती पाटील यांच्याद्वारे 2015 साली दाखल केलेल्या दप्तराच्या ओझ्यासंबंधित जनहित याचिकेवर आपला निकाल देऊन याचिका खारीज केली. मुळात, दप्तराचे ओझे कमी करावे, याकरिता कुणाला जनहित याचिका दाखल करावी लागते, हे बघून मन खिन्न होते. मुंबई उच्च न्यायालयात चार वर्र्षेे सुनावणी चाललेली ही याचिका 8 जुलै 2019 रोजी खारीज करण्यात आली. या याचिकेच्या सुनावणीदरम्यान विविध घटनाक्रमांवर (वृत्तपत्रांमधून प्रकाशित झालेल्या बातम्यांच्या आधारावर) एक नजर टाकणे जरूरीचे ..

माहिती-तंत्रज्ञान आणि स्त्रीविकास...

डॉ. वर्षा गंगणे शिक्षण ही विकासप्रक्रियेतील पहिली आणि महत्त्वपूर्ण पायरी आहे. शिक्षणाने सभ्यता, सुसंस्कृतपणा आणि प्रगतीचे टप्पे गाठता येतात. आदिमअवस्थेपासून ते माहिती-तंत्रज्ञानाच्या आधुनिक युगापर्यंत मानवाला आणण्याचे कार्य शिक्षणानेच साध्य केले आहे. म्हणूनच कोणत्याही देशाच्या विकासाचे निकष ठरविताना शिक्षण हा महत्त्वपूर्ण निकष ठरविला गेला आहे. कोणत्याही देशाच्या विकासाचे मूळ त्या देशाच्या शिक्षित मनुष्यबळातच असते. ज्या देशात सुशिक्षित आणि कुशल मनुष्यबळ असेल, तो देश येणार्‍या काळात झपाट्याने ..

‘प्रसिद्धी’चा अर्थ!

प्रॉक्सी थॉटपल्लवी खताळ-जठार पत्रकारितेच्या दृष्टीने विद्यार्थ्यांना मुलाखत का घ्यावी? कशी घ्यावी? याबद्दल वर्गात मार्गदर्शन करत असताना अचानक मला माझ्या विद्यार्थीदशेतल्या पत्रकारितेच्या वर्गाची आठवण झाली. त्यावेळी आमच्या एका शिक्षकाने आम्हाला एक सल्ला दिला होता की, पत्रकार म्हणून सुरुवातीच्या काळात तुम्ही किमान दहा पत्रकार परिषदेत एकही प्रश्न न विचारता फक्त उपस्थित राहा. तिथल्या परिस्थितीचं, प्रश्न विचारणार्‍याचं, उत्तर देणार्‍याचं निरीक्षण करा. यातूनच पुढे नेमके प्रश्न काय विचारायचे, ..

सजावट आणि व्यक्तिमत्त्व

अवंतिका तामस्कर आपल्या घराची सजावट आपल्या आणि आपल्या घरातील लोकांचे व्यक्तिमत्त्व सांगत असते. त्यामुळे ज्या गोष्टी आपल्या विचारसरणीला अनुरूप आहेत, अशाच वस्तूंनी घर सजवा. खूपशा इंटरनेट वेबसाईट्‌सवर घर सजावटीच्या नवनवीन वस्तू पाहायला मिळतात. त्यांच्या किमती प्रत्येक साइटवर निराळ्या असू शकतात. थोडेसे कष्ट घेतल्यास अगदी स्वस्त व उत्तम डील हाती येऊ शकते. फक्त चांगल्या गोष्टींचा खप सर्वात आधी होतो. त्यामुळे नवनवी डील्स समजून घेण्यासाठी या साइट्‌स नियमितपणे पाहणे आवश्यक असते.  आपण ..

शांताबाईंचे ‘संस्मरणे...’

अर्चना संजय मुळ्ये ऊवारी पातळ, डोईवर पदर, कपाळी भलमोठं कुंकू ल्यायलेल्या. भारदस्त पण शांत, निगर्वी मराठमोळं रूप म्हणजे शांताबाई! अगदी आपल्या आज्जीची सहजच आठवण करून देणारं व्यक्तिमत्त्व! ‘शांता शेळके’ म्हणताच काही गाणी चटकन डोळ्यांसमोर येतात. ती म्हणजे, मागे उभा मंगेश, पुढे उभा मंगेश, जय शारदे वागेश्वरी, शूर आम्ही सरदार, रेशमाच्या रेघांनी, मराठी पाऊल पडते पुढे, जरा थांब थांब थांब जरा थांब... अशी कितीतरी लांब जंत्री आहे. काव्यातली सहजता, शब्दप्रभुत्व, ओघवती भाषाशैली आणि विशेष म्हणजे ..

आणिबाणीतला यशस्वी संघर्ष

प्रमिला मेढेपूर्व प्रमुख संचालिका, राष्ट्र सेविका समिती आणिबाणी ही स्वतंत्र भारताच्या इतिहासातील सर्वाधिक निंदनीय आणि दुर्दैवी घटनांपैकी एक मानली जाते. 1975 ते 1977 या कालावधीतील त्या 21 महिन्यांची आठवण सहज जरी झाली तरी अंगावर काटे येतात. त्या आठवणीसुद्धा नको वाटतात. तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांनी सगळी लोकशाही मूल्ये पायदळी तुडवून देशावर आणिबाणी लादली होती. नागरिकांच्या मूलभूत अधिकारांवर गदा आणली होती. नागरिकांचे स्वातंत्र्य मर्यादित केले होते. विरोधी नेत्यांना तुरुंगात डांबले होते. राष्ट्रीय ..

!! माउली !!

दीपाली पाटवदकरपुणे  मृग नक्षत्र लागते. ढगांच्या आच्छादनाने उन्हाची काहिली कमी झाली असते. पावसाला सुरुवात होते तो ज्येष्ठ महिन्याची पौर्णिमा येते. बारीक पावसात, डोईवर पदर घेऊन आया-बाया वडाची पूजा करतात. दिवसागणिक पाऊस वाढतच असतो. सह्याद्रीच्या काळ्याशार कड्यांवरून झरे कोसळत असतात. इवलेइवलेसे झरे उंच कड्यांवरून स्वत:ला लीलया दरीत झोकून देतात! कुणाच्या भरवशावर? कुणाच्या ओढीने ते असे झरझर वाहतात? एकमेकात मिसळत जातात आणि पाहता पाहता त्यांची नदी होते. या खळखळ वाहणार्‍या अवखळ नदीला जन्मतःच समुद्राला ..

वारी, वारी, जन्म-मरणाते वारी...

पूर्वा जोशी तुळशीहार गळा कासे पीतांबर।आवडे निरंतर हेचि ध्यान।।असे म्हणत पंढरीच्या वाटेने जात विठ्ठल-रखुमाई म्हणजेच सारेकाही, हा भक्तिभाव अपरंपार जपत, केली जाते ती वारी. चंद्रभागेच्या वाळवंटापलीकडून उंच शिखरे, सपाट कौलारू छपरे, धर्मशाळा, झाडे, वस्त्या सर्वावर उठून दिसणारी विठ्ठल, रखुमाई व पुंडलिक मंदिरांची उंच शिखरे व कलश असलेले दगडी तटबंदीमागचे हे पंढरपूरचे अतिशय सुरेख मंदिर. या देवलयात लीन होण्यासाठी आषाढी एकादशीला आळंदीहून ज्ञानेश्वरांची, देहूहून तुकारामांची, त्र्यंबकेश्वरहून निवृत्तिनाथांची, ..

इंग्रजीचा न्यूनगंड : असा नि तसाही!

प्रॉक्सी थॉटपल्लवी खताळ-जठार इंग्रजी बोलता न येण्याचा न्यूनगंड लोकांमध्ये जबरदस्त असतो. काहींचा हळूहळू तो जातो, काहींचा मात्र तो जात नाही. कारण, भाषा हा त्यांचा प्रांत नसतो. त्या बाबतीत ते ‘दे धक्का!’ म्हणत कामचलाऊ धक्का मारून वेळ मारून नेतात. पण मुद्दाम इंग्रजी बोल किंवा इंग्रजी लिही असं म्हटलं, तर मात्र गडबडतात. हे समजून घ्यावं, जमेल तसं समजून घ्यावं. त्यावर हसायची किंवा टीका करायची, तशी काहीच गरज नाही. परंतु, आपल्या आजूबाजूच्या लोकांना सहजपणे, मोठेपणाचा आव न आणता जाता ..

जुन्यातून घराची सजावट

अवंतिका तामस्कर  हल्ली एखाद्याच्या घरात जिन्स पॅण्ट नाही असे क्वचितच होते. लहानांपासून थोरा मोठ्यांपर्यंत प्रत्येकजण जिन्सचा वापर करीत असतो. आता मुलीही यामध्ये आघाडीवर आहेत. आपण जिन्स वापरतो खरा, परंतु काही कालावधीनंतर त्या जुन्या झाल्यावर त्याचं करायचं, काय असा प्रश्न पडतो. अहो मग, याचा फार विचार करू नका, या जिन्सचा वापर तुम्हाला तुमच्या घर सजावटीसाठी करता येईल आणि तो दिसायलाही उत्तम असेल.   काही वर्षांपूर्वी जुने कपडे भोवारी देण्याची प्रथा होती. त्या कपड्यांच्या बदल्यात आपल्याला ..

'ती'ची गुंतवणूक

अदिती कोठारी-देसाई  असं म्हणतात की, ‘आयुष्य ही एक गुंतवणूक आहे!’ आयुष्याच्या या गुंतवणुकीत अगदी गांभीर्यानं कुणी सहभागी होत असेल, तर ती स्त्री होय! काही ठिकाणी ती घराच्या आतच असली, तरी तिचं तिच्या या गुंतवणुकीवर बारीक लक्ष असतं. भावनिक, शारीरिक, मानसिक आणि आर्थिक इत्यादी पातळीवर कधी जाणीवपूर्वक, तर कधी तिच्या नकळतही तिची गुंतवणूक तिच्या कुटुंबासाठी, मुलांसाठी, जोडीदारासाठी सतत सुरू असते. वर वर पाहिले तर बाहेरच्या लोकांना स्त्रीच्या या गुंतवणुकीबद्दल फारसं काही माहीत नसतं किंवा गुंतवणुकीसाठ..

शाळेचे ते दिवस!

प्रॉक्सी थॉटपल्लवी खताळ-जठार जवळपास महिना-दीड महिना बंद असलेले शाळांचे दरवाजे पुन्हा उघडले आहेत. मुलांच्या किलबिलाटाने शाळा व परिसर पुन्हा गजबजलेला दिसू लागला आहे. आपल्या मुलामुलींना सोडायला येणारे पालक, काही लहानग्यांचे बावरलेले चेहरे, शाळेभोवती झालेल्या पालकांच्या गर्दीत आपली आई किंवा वडिलांना शोधत फिरणारी भिरभिरती नजर.. पावसाची रिपरिप सुरू असेल तर, हा शोध आणखी अवघड होऊन बसतो! तर जरा मोठी मुले आपल्या मित्र-मैत्रिणींना शोधत असतात. जीवलग मैत्रीण किंवा मित्र भेटल्यावर चेहर्‍यावर हास्य उमटते. ..

सखे तुझे आईपण...

वैशाली व्यवहारे-देशपांडेआईपण मला तुझ्या डोळ्यांत, तुझ्या शरीराच्या प्रत्येक रंध्रात, तुझ्या प्रत्येक श्वासात, तुझ्या चालीत, तुझ्या बोलीत दिसत असतं. ज्या क्षणी तुझ्या उदरात तुझाच अंश आपले अस्तित्व रोवतो, त्या क्षणी तू बनतेस आई आणि तिथून तुझ्या शेवटापर्यंत तू जगतेस फक्त आई म्हणून. खरंतर तू जन्माला येतेस तेव्हाच हा आईपणाचा गुण तुझ्यात जन्मतो. जगातल्या प्रत्येक संस्कृतीचीच ही ओळख आहे. पण, आमच्या भारतीय संस्कृतीची तर ती शक्ती आहे, ऊर्जा आहे. उगाच नाही तुला देवत्व मिळालं. उगाच नाही सगळ्या रूपांमधे ..

आणिबाणीची संघर्षनायिका- शारदा गहिनीनाथ डांगे

नलिनी वरणगावकर आणिबाणीचं पर्व सुरू झालं आणि आमच्या गावातून भराभर संघस्वयंसेवकांना अटक करणं सुरू झालं. माझं माहेर म्हणजे तालुका चिखली. आमचं डांगे कुटुंब म्हणजे संघाचं घराणं. मुलांनी, पुरुषांनी संघात जायचं आणि मुलींनी रा. से. समितीत. हा अलिखित नियम. आम्ही सात भावंडं. आई, दादा (वडील), मोठी आई (आजी), आतेभाऊ राम, दादांचे आतेभाऊ बापूकाका, चुलत भाऊ निरंजन असं भरलं घर होतं आमचं. मी भावंडांत सर्वात थोरली. बाकी बहिणी लहान होत्या आणि भाऊ राजेंद्र तर अवघ्या 9 महिन्यांचा होता. मार्च महिन्यात राजूचं जावळं ..

वुडन वर्क

 अवंतिका तामस्कर घराच्या सजावटीसाठी सुंदर, नक्षीदार लाकूड असेल, तर आणखी काय हवे. अशा प्रकारची कलाकृती पाहून कोणीही प्रेमात पडू शकते. घरात येणारे पाहुणे देखील घराच्या सौंदर्याला हुरळून न गेले तर नवलचं! वुड कार्व्हिंग हे पारंपरिक सजावट म्हणून पाहिले जाते. मात्र आजच्या काळात ते समकालीन आणि ट्रेंडी मानले जाते. थायलंड आणि इंडोनेशियासारख्या देशात आणि आपल्याकडे केरळमध्ये नक्षीदार टीकवूड बांधणीच्या घराची लोकप्रियता वाढली आहे. अर्थात संपूर्ण घर वुड कार्व्हिंगने सजवणे महागात पडू शकते. म्हणूनच ..

महाविद्यालयीन तरुण आणि समाजहित...

प्रा. रूपाली के. मानकर7972565769  परवा सकाळी एका मैदानाजवळून जात होते, तर एक दृश्य दिसलं- काही महाविद्यालयीन तरुण-तरुणी आपल्या प्राध्यापकांसोबत कडुिंनबाच्या झाडाचे वृक्षारोपण करीत होते. त्यापैकी एका विद्यार्थ्याने समोर येऊन वृक्षारोपण केलेल्या रोपट्याला मैत्रीबंध अर्थात फ्रेंडशिप बॅण्ड बांधले आणि तिथे उपस्थित सर्वांनी टाळ्या वाजवून त्याच्या कृत्याचे स्वागत केले. हे दृश्य पाहून मलाही त्या विद्यार्थ्याचे कौतुक करविल्याविणा राहवले नाही.   मी सहजच त्या विद्यार्थ्याला विचारले, ..

वैज्ञानिक डॉ. गगनदीप कंग

निलेश जठार  विज्ञानामधील माझं योगदान खरं म्हणजे माझ्या टीमचं असून त्याचं चीज झाल्याचं समाधान सर्वांत जास्त आहे.’’ असं अगदी सुरुवातीलाच स्पष्टपणे सांगणार्‍या डॉ. गगनदीप कंग या सध्या ट्रान्सलेशन हेल्थ सायन्स अँड टेक्नॉलॉजी इन्स्टिट्यूट, फरिदाबादच्या कार्यकारी संचालक आहेत. 370 वर्षांच्या इतिहासात रॉयल सोसायटी लंडनद्वारे फेलो म्हणून निवडलेल्या त्या पहिल्या हिंदुस्थानी महिला वैज्ञानिक आहेत.  300 पेक्षा जास्त वैज्ञानिक शोधनिबंध प्रकाशित झालेल्या डॉ. गगनदीप कंग यांचं ..

‘‘यस, आय कॅन!’’

प्रॉक्सी थॉटपल्लवी खताळ-जठार नुकत्याच शाळा सुरू झाल्या आहेत. सुटी संपवून मुले शाळेला जाऊ लागली आहेत. मात्र, अगदी पहिल्या दिवसापासून मुलांवर- अगदी माध्यमिक वर्गातीलही मुलांवर-अभ्यासाचा ताण दिसून येतो. आजकाल स्पर्धेच्या या युगात मुलांवर अपेक्षांचं ओझं लादलं जातं, त्यांच्याकडून जास्त अपेक्षा केली जाते. कोवळी मुलं हा ताण सहन करू शकत नाहीत. गरज आहे मुलांना मानसिकदृष्ट्या सक्षम करण्याची, त्यांना समजून घेण्याची. त्यांच्या भल्यासाठी जरूर रागवा, पण तेवढेच प्रेमही केले पाहिजे. त्यांच्यावर योग्य ते संस्कार ..

शेल्फची सजावट

अवंतिका तामस्कर   घराच्या सजावटीमध्ये शेल्फचाही वाटा मोठा असतो. तथापि, शेल्फ आपण कशा पद्धतीने सजवतो, यावर घराचा लूक बराचसा अवलंबून आहे. त्यासाठी शेल्फ सजवण्याची कला अवलंबली पाहिजे. घरातील शेल्फ सजवणे ही एक कलाच आहे. या शेल्फमुळे खोलीची मुख्य भिंत व्यापलेली असते. यावर ठेवलेल्या वस्तूंमधून गृहिणीचे आणि त्याचप्रमाणे घरातील इतर व्यक्तींचेही व्यक्तिमत्त्व उमटत असते. त्यांच्या आवडी-निवडी, व्यवस्थितपणा, स्वच्छता, कलात्मकता अशा बर्‍याच गोष्टींची छाप शेल्फच्या सजावटीतून उमटत ..

पद्मावती वसंत करंदीकर

स्नेहल दीक्षित आणि सीतेला पुन्हा अग्निपरीक्षेला उभे राहावे लागले. मात्र, यावेळी सत्ययुग नव्हतं आणि पोटात गिळून घ्यायला धरणी येणार नव्हती. कलियुगातील या अग्निकुंडातून कुणाला जिजाऊ बनून बाहेर यायचं होतं आणि घराचा, देशाचा, समाजाचा कणा बनायचं होतं. मात्र..

अभय गरजते, बाय माझी हेरखाते...

धोंडी धोंडी पानी देदायदाना पिकू देअधलीभर जवारी छटाकभर मिरच्याशेरभर दाय मिळू देऔंदा लय पीक यिऊ दे... उन्हानं तापलेल्या या धरतीवर पावसाचं पाणी पडावं, एवढं तेवढं नव्हे तर मोप पीक येण्याइतकं पडावं, ही आस असते शेतकर्‍याच्या मनात. तर शहरातल्या माणसाला वाटतं की,गडाड ढगांचे, कडाड विजांचेभांडण एकदा हवेच होते...आभाळात काळेशार ढग कधी दाटून येतात नि ते आकाशीच्या विजेशी मस्ती करत कानठळ्या बसविणारा गडगडाट कधी करतात, याकडे सगळ्यांचं लक्ष लागलेलं असतं. ती असते त्याच्या येण्याची वर्दी! तो? हो तोच... पाऊस! ..

इंदिरा संत यांच्या कवितेमधील स्त्री...

अजून नाही जागी राधा, अजून नाही जागे गोकुळअशा अवेळी पैलतीरावर आज घुमे का पावा मंजूळमावळतीवर चंद्र केशरी पहाटवारा भवती भनभनअर्ध्या पाण्यामध्ये उभी ती तिथेच टाकून अपुले तनमनविश्वच अवघे ओठ लावून कुब्जा प्याली तो मुरलीरवडोळ्यामधुनी थेंब सुखाचे... हे माझ्यास्तव... हे माझ्यास्तव... राधा, रुक्मिणी, सत्यभामा, अगदी मीरेपर्यंत श्रीकृष्णाच्या जीवनातील महत्त्वाच्या स्त्रियांवर आजवर अनेक साहित्यिकांनी, कवींनी भरपूर लेखन केले आहे. कृष्णसखी होण्यासाठी िंकवा आपल्या साजनामध्ये कृष्ण शोधणार्‍या या कधी स्वतःला ..

अमितकुमारची आई- रुमा गुहा...

किशोरकुमार हे भारतीय चित्रपटसृष्टीतले एक अनोखे पर्व आहे. खास लकब असलेला हा गायक हरहुन्नरी कलावंत होताच, पण एक अवलिया होता. कॉफी प्यायला नरमुंडाच्या आकारातला मग, इथून अनेक अशा तर्‍हेवाईट कथा त्यांच्या नावाभोवती गुंफल्या आहेत. त्यातच त्यांच्या आयुष्यात आलेल्या स्त्रिया हादेखील चर्चेचा विषय राहिला आहे. अगदी मधुबालापासून योगिता बालीपर्यंत त्यांच्या तीन-चार पत्नींची चर्चा होत राहिली आहे. या सार्‍याच बायका अडचणीत असताना किशोरकुमार यांनी त्यांना आधार देण्यासाठीच त्यांच्याशी विवाह केले होते, हे ..

सामान्यातील असामान्य डॉ. हेमा साने!

हेमा साने या पुण्यातील वनस्पतिशास्त्र अभ्यासक आहेत. एम. एस्सी. आणि पीएच. डी. संपादन केलेल्या हेमा साने या 1962 मध्ये पुण्यातील गरवारे कॉलेजच्या प्राध्यापिका व विभागप्रमुख निवृत्त झालेल्या आहेत. अभ्यास, लेखन आणि वाचन या ध्यासापोटी त्या अविवाहित राहिल्या. त्यांनी इ. स. 1960 पासून विजेचा वापर केला नाही. त्यामुळे घरात विजेचा दिवा, रेफ्रिजरेटर, वॉटर हिटर, मायक्रोवेव्ह, मिक्सर यांसारखी आधुनिक उपकरणे त्यांच्या घरात नाहीत. निसर्गाच्या सान्निध्यात त्याच्या सोबतीने राहणार्‍या आणि पूर्ण निसर्गचक्रावर अवलंबून ..

एका 'सोनेरी परी'ची अर्धशतकी खेळी...

‘जर्मनी’ हा शब्द उच्चारला की, अनेक गोष्टी आठवतात. त्या म्हणजे हुकूमशहा अॅडॉल्फ हिटलर, ‘हेल हिटलर’ म्हणणारे नाझी सैनिक, जर्मन तत्त्ववेत्ता कार्ल मार्क्स, जर्मन शेफर्ड कुत्रा, जर्मनीत तयार होणार्‍या वोक्सवॅगन, बीएमडब्ल्यू तसेच मर्सडिज-बेंझ या चारचाकी गाड्या, सणकन कानशिलात मारल्यागत 186 किमी/तास वेगाने सर्व्हिस करणारा टेनिसपटू बोरीस बेकर... इत्यादी इत्यादी. यात भर टाकून मी अजून एक समावेश करेन तो म्हणजे नयनरम्य व्यक्तिमत्त्व- महिला टेनिसपटू- जर्मनीची स्टेफी ग्राफ!   ..

वृत्तपत्र वाटणारी कर्तबगार माधुरी

इच्छा तिथं मार्ग, असं म्हटल्या जातं. तीव्र इच्छा असली की कोणतंही क्षितीज गाठता येतं. आपल्याला हवा तो मार्ग निवडता येतो. पाहिजे तसं यश मिळवता येतं. पुरुष असो वा स्त्री तुमच्यात दुर्दम्य इच्छाशक्ती पाहिजे मग तुम्हाला तुमच्या ध्येयापासून कुणी अडवू शकत नाही. महिलांनी आज सर्वच क्षेत्रात गगनभरारी घेतली आहे. अगदी वैमानिक, रेल्वे ड्रायव्हर यापासून तर उच्च शिक्षण, व्यवसाय, नोकर्‍या या सर्वच क्षेत्रात महिला पुरुषांच्या खांद्याला खांदा लावून आज बरोबरीने काम करीत आहे. उच्च वर्गातील महिलांना तसे अनुकूल वातावरण ..

बलात्कार एक मानसिकता...

आज सकाळी नीलिमा लवकर उठली. का कुणास ठाऊक, तिची गावाला जायची इच्छा होत नव्हती. काल मामाचा फोन आला आणि उद्या मामाकडे जायचे आहे, असे आईने सांगितले. रात्रभर झोप येत नव्हती. मामाकडे जायची नीलिमाची अजीबात इच्छा नव्हती. नीलिमाला तिच्या आईशिवाय कोणीच नव्हते. काही वर्षापूर्वी तिचे वडील तिला कायमचे सोडून गेले. तेव्हापासून ती आणि तिची आई एकटेच राहात होते. इच्छा नसताना तिला आईसोबत मामाकडे जावे लागले. तिथे गेल्यावर तिला खरा प्रकार कळला. तिला हे स्थळ चालून आले. तिला जबर धक्का बसला. ती लग्नाला तयार नव्हती. आईने ..

साद ही घालते लाडकी तुला...

बाप आणि लेक हे नाते शब्दांत मांडणे फार कठीण. चार ओळींमध्ये बंदिस्त करावं असं बापाचं व्यक्तिमत्त्व नाही. मुलगी ही घराचे सौख्य असते, तर त्या सौख्याचे पावित्र्य तिचा बाबा असतो. लेकीला नाजूक कळीसारखा सांभाळणारा, तळहाताच्या फोडाप्रमाणे तिला जपणारा, बोट धरून तिला चालायला शिकवणारा, तिच्या हट्टासाठी घोडा होणारा, तिला खंबीर बनविणारा, तिनं न सांगताच तिचं मन ओळखणारी एकमेव व्यक्ती म्हणजे बाप! लेकीचे पहिले बोबडे बोल, तिने टाकलेले पहिले पाऊल, तिचे लाडिक वागणे, घरभर घुमणारी तिच्या घुंगरांची छमछम... या सगळ्यांनी ..

नात्यांची समृद्धी!

उज्ज्वला वि. पाटील नात्यांचे ‘इंद्रधनुष्य’ आपल्या भारतीय कुटुंबाइतकं इतर कुठेही दिसत नसावं! सगळ्या नात्यांचं मोठेपण कशात आहे, असा प्रश्न मनात आला आणि त्याचे उत्तर शोधता शोधता या नात्यांचे कित्येक गर्भरेशमी पदर उलगडत गेले... आणि त्यात नात्यांची श्रीमंतीही दिसत गेली. फार पूर्वीचे मला अजिबात सांगायचे नाहीये! अगदी अलीकडचे म्हणजे गेल्या 20-25 वर्षांतले हे बदल आपण लक्षात घेतले- तर खूप सार्‍या सकारात्मक गोष्टी जाणवायला लागतात. ‘सून’ म्हणून येणार्‍या नवीन मुलीचा ..