आकांक्षा

कर्तृत्वाची ओळख ‘किरण बेदी!’

देशामध्ये लाखावर अधिकारी असतानाही केवळ काहीशे अधिकारी लोकांच्या मनामध्ये घर करून राहतात. या सदैव जनतेच्या भल्याचा विचार करून सेवा करणार्‍या अधिकार्‍यांना समाजामध्ये नोकरीत असतानाही आणि सेवानिवृत्त झाल्यासही खूप मानाचे स्थान मिळते. अशीच भारतीय जनमानसात आपल्या कर्तृत्वाने ओळख निर्माण करणारी अधिकारी म्हणजे- ‘किरण बेदी!’ होय.    किरण बेदी यांचा जन्म 9 जून 1949 रोजी झाला. विद्यार्थी जीवनात अभ्यास आणि क्रीडा या दोन्ही बाबींना त्यांनी न्याय देण्याचे काम केले. एनसीसीमध्य..

समृद्ध करणारी ‘आनंदीगोपाळ!’

नंदीगोपाळ’ हा चित्रपट तुमच्यापैकी कित्येकांनी पहिला असेल. मला चित्रपट बघण्याचा योग अजून आला नाही, कादंबरी मात्र वाचली. एखाद्या काल्पनिक कथेसारखीच ही सत्यकथा आहे. मॅजेस्टिक प्रकाशनाने प्रकाशित केलेली, श्री. ज. जोशींनी लिहिलेली ही कादंबरी वाचताना एखादा कृष्णधवल चित्रपट िंकवा मालिका बघतो आहोत की काय असे वाटते. कादंबरी वाचल्यावर 1865 ते 1887 असं अवघं 22 वर्षांचं आयुष्य लाभलेल्या आनंदीबाई केवळ िंहदुस्तानातील पहिली महिला डॉक्टर म्हणून आपल्यासमोर येत नाहीत, तर िंहदू धर्माचा सार्थ अभिमान असणारी, इतर ..

डॉ. सदानंद देशमुख यांच्या कवितेतील स्त्री...

भेदरलेल्या बोंडीला मुकावे लागते फांदीलागर्भपात होतो कापसाचा फुलून येण्याआधीच...पिकांमध्ये स्त्रीची सृजनशीलता शोधत असताना पिकांचा बहर जळणे म्हणजे त्या पिकाचा गर्भपात, अशी स्त्रीस्वरूपातील शेतीमाती आपल्या शब्दांमधून मांडणारे किंवा उगवून येणार्‍या गर्भातल्या प्रत्येक बियाणालाहुदकण्या देते माती सुटलेला अदृश्य पान्हा पाजून       अशा शब्दांनी बियाण्याला पोषक ..

ऋणानुबंधाच्या कुठून पडल्या गाठी...

ऋणानुबंध हा शब्द मनाला आधार देणारा, दिलासा देणारा शब्द आहे. आज प्रत्येक जण आपल्या कर्माने जन्माला येतो. त्याचे जन्माला येताच प्रत्येकाशी नाते जुळते. त्याचे ऋणानुबंध जोडल्या जाते. पोटात असताना त्याचे नाते आपल्या आईशी जोडले जाते. तिच्या मनाचे धागेदोरे आपल्या जिवाशी विणले जाते. ती आपल्या मुलाला चांगले संस्कार देऊन लहानाचे मोठे करते. आज जन्माला येणारे मूल केवळ आपल्या कर्माने जन्माला येते. या जगात जन्माला येणारा प्रत्येक माणूस ऋणानुबंधात बांधला गेला आहे. त्याचे प्रत्येकाशी कुठल्या ना कुठल्या नात्यानेे ..

व्यसनं पालकांची आणि पाल्यांची

परवा नागपुरातल्या एका मुलीने ब्ल्यू व्हेलमुळे आत्महत्या केली. हे वाचून हादरायला झालं. या गेममधले वेगवेगळे चॅलेंजेस स्वीकारत शेवटी आत्महत्या! आधी ‘पॉकिमॉन गो’ या व्हिडीओ गेमने उच्छाद मांडला होता. मुलं हरवत, कुठेही जात, पण ब्ल्यू व्हेलनं तर त्याच्याही पुढची पायरी गाठली. फिलिफ बुडेकीन या रशियन मुलाने हा खेळ तयार केला. त्याने व्यक्तिशः 17 जणांना आत्महत्या करायला लावली. सध्या तो तुरुंगात आहे. ब्ल्यू व्हेल चॅलेंज गेममध्ये ‘फिफ्टी डे डेअर’ म्हणजे पन्नास दिवस रोज एक आव्हान स्वीकारून ..

पुलंचं भरभक्कम कोंदण : सुनीताबाई!

भाग्यश्री पेठकर पु. ल. देशपांडे यांचं हे जन्मशताब्दी वर्ष आहे. महाराष्ट्राच्या या लाडक्या व्यक्तिमत्त्वाचं हे जन्मशताब्दी वर्ष अवघ्या महाराष्ट्रात विविध पद्धतींनी मनवलं जात आहे. पुलंवर ‘भाई’ हा दोन भागांमध्ये चित्रपटदेखील निघाला. पुल ऊर्फ भाई उत्तम गायक, वक्ते, कथाकथनकार, लेखक-कवी होते, नाटककार- विनोदकार, नट, कथाकार, पटकथाकार होते, दिग्दर्शक- संगीत दिग्दर्शक, वादक होते. एकपात्री-बहुपात्री नाटक, चित्रपट, नभोवाणी, दूरचित्रवाणी... अशा सर्व क्षेत्रांमध्ये त्यांचा लीलया वावर होता. या त्यांच्या ..

भैरवी संपताना घरी परत फिरा रे पाखरा...

डॉ. वीणा देव पहाटे पहाटे आकाशातल्या तांबड्या रंगाचा कोवळा प्रकाश स्वयंपाकघरात पसरायचा. आजीची चहाची तयारी सुरू व्हायची. नागपूरचे आजोबा दुधाची बाटली घेऊन यायचे. त्या काळात पहाटे पहाटे दुधाची गाडी यायची. काचेच्या बाटलीतले दूध- त्याला ताजं दूध संबोधलं जायचं. चहात टाकलेली- तुळीशीची पानं, आलं, गवती चहा, चहाचा दरवळ घरात पसरायचा. हलकेच जाग यायची. या दरवळात उमलत जाणारी सकाळ, पोटातल्या बाळाला आवडत असेल का?आठवा महिना लागलेला, मी आईकडे वर्धेला बाळंतपणासाठी गेलेले. चहा घेताना नागपूरची आजी म्हणायची- ‘..

आई आणि कुटुंब!

प्रॉक्सी थॉटपल्लवी खताळ-जठार घरात आपल्या लोकांशी बोलताना, आईशी बोलताना रागाच्या भरात येणारे अपशब्द नकळतच त्यांचे मन दुखावणारे ठरून जातात, की ज्याची गणतीही कधी केली जात नसेल. आपण तिला एखादा अपशब्द बोलल्यावर ती किती दुखावली गेली असेल, त्यामुळे तिच्या डोळ्यांत पाणी आले असेल का? अपशब्द म्हणजे अपमानच खरा तर! आईचा मुलाकडून होणारा अपमान, पत्नीचा पतीकडून होणारा अपमान, बहिणीचा भावाकडून होणारा अपमान नकळतच तिच्या जिव्हारी लागणाराही ठरू शकतो. बोलताना वाक्यागणिक येणारी शिवी असो किंवा तिला कमी लेखून ..

त्याची आक्रमकता

वैशाली व्यवहारे-देशपांडे आज ती ची कामवाली रेखा जरा उशिरा कामाला आली. ती ने विचारलं, का गं, आज एवढा उशीर? जरा चिडचिड्या सुरात रेखा म्हणाली, काही नाही ताई, नवरा आल्ता घरी. मी कामावर होती, कांदे, बटाटे, डाळ, तुम्ही दिलेलं ब्लँकेट विकून दारू पिऊन आला. पोलिसातच देनार व्हती, पन त्याच्या भावाला फोन करून दटावलं आणि याला घिऊन जा म्हून सांगितलं. असं धमकावलं की पुन्हांदा येनार न्हाई. ती च्या अनेक गुरूंपैकी तिच्या घरात काम करणार्‍या दोघी तिच्या महागुरू. परिस्थितीला तोंड देत मुलांवर शिक्षणाचा संस्कार ..

कुणाच्या खांद्यावर, कुणाचे ओझे...

राजेंद्र दाणी अलीकडेच मुंबई उच्च न्यायालयाने श्रीमती स्वाती पाटील यांच्याद्वारे 2015 साली दाखल केलेल्या दप्तराच्या ओझ्यासंबंधित जनहित याचिकेवर आपला निकाल देऊन याचिका खारीज केली. मुळात, दप्तराचे ओझे कमी करावे, याकरिता कुणाला जनहित याचिका दाखल करावी लागते, हे बघून मन खिन्न होते. मुंबई उच्च न्यायालयात चार वर्र्षेे सुनावणी चाललेली ही याचिका 8 जुलै 2019 रोजी खारीज करण्यात आली. या याचिकेच्या सुनावणीदरम्यान विविध घटनाक्रमांवर (वृत्तपत्रांमधून प्रकाशित झालेल्या बातम्यांच्या आधारावर) एक नजर टाकणे जरूरीचे ..

सजावट आणि व्यक्तिमत्त्व

अवंतिका तामस्कर आपल्या घराची सजावट आपल्या आणि आपल्या घरातील लोकांचे व्यक्तिमत्त्व सांगत असते. त्यामुळे ज्या गोष्टी आपल्या विचारसरणीला अनुरूप आहेत, अशाच वस्तूंनी घर सजवा. खूपशा इंटरनेट वेबसाईट्‌सवर घर सजावटीच्या नवनवीन वस्तू पाहायला मिळतात. त्यांच्या किमती प्रत्येक साइटवर निराळ्या असू शकतात. थोडेसे कष्ट घेतल्यास अगदी स्वस्त व उत्तम डील हाती येऊ शकते. फक्त चांगल्या गोष्टींचा खप सर्वात आधी होतो. त्यामुळे नवनवी डील्स समजून घेण्यासाठी या साइट्‌स नियमितपणे पाहणे आवश्यक असते.  आपण ..

‘प्रसिद्धी’चा अर्थ!

प्रॉक्सी थॉटपल्लवी खताळ-जठार पत्रकारितेच्या दृष्टीने विद्यार्थ्यांना मुलाखत का घ्यावी? कशी घ्यावी? याबद्दल वर्गात मार्गदर्शन करत असताना अचानक मला माझ्या विद्यार्थीदशेतल्या पत्रकारितेच्या वर्गाची आठवण झाली. त्यावेळी आमच्या एका शिक्षकाने आम्हाला एक सल्ला दिला होता की, पत्रकार म्हणून सुरुवातीच्या काळात तुम्ही किमान दहा पत्रकार परिषदेत एकही प्रश्न न विचारता फक्त उपस्थित राहा. तिथल्या परिस्थितीचं, प्रश्न विचारणार्‍याचं, उत्तर देणार्‍याचं निरीक्षण करा. यातूनच पुढे नेमके प्रश्न काय विचारायचे, ..

शांताबाईंचे ‘संस्मरणे...’

अर्चना संजय मुळ्ये ऊवारी पातळ, डोईवर पदर, कपाळी भलमोठं कुंकू ल्यायलेल्या. भारदस्त पण शांत, निगर्वी मराठमोळं रूप म्हणजे शांताबाई! अगदी आपल्या आज्जीची सहजच आठवण करून देणारं व्यक्तिमत्त्व! ‘शांता शेळके’ म्हणताच काही गाणी चटकन डोळ्यांसमोर येतात. ती म्हणजे, मागे उभा मंगेश, पुढे उभा मंगेश, जय शारदे वागेश्वरी, शूर आम्ही सरदार, रेशमाच्या रेघांनी, मराठी पाऊल पडते पुढे, जरा थांब थांब थांब जरा थांब... अशी कितीतरी लांब जंत्री आहे. काव्यातली सहजता, शब्दप्रभुत्व, ओघवती भाषाशैली आणि विशेष म्हणजे ..

माहिती-तंत्रज्ञान आणि स्त्रीविकास...

डॉ. वर्षा गंगणे शिक्षण ही विकासप्रक्रियेतील पहिली आणि महत्त्वपूर्ण पायरी आहे. शिक्षणाने सभ्यता, सुसंस्कृतपणा आणि प्रगतीचे टप्पे गाठता येतात. आदिमअवस्थेपासून ते माहिती-तंत्रज्ञानाच्या आधुनिक युगापर्यंत मानवाला आणण्याचे कार्य शिक्षणानेच साध्य केले आहे. म्हणूनच कोणत्याही देशाच्या विकासाचे निकष ठरविताना शिक्षण हा महत्त्वपूर्ण निकष ठरविला गेला आहे. कोणत्याही देशाच्या विकासाचे मूळ त्या देशाच्या शिक्षित मनुष्यबळातच असते. ज्या देशात सुशिक्षित आणि कुशल मनुष्यबळ असेल, तो देश येणार्‍या काळात झपाट्याने ..

आणिबाणीतला यशस्वी संघर्ष

प्रमिला मेढेपूर्व प्रमुख संचालिका, राष्ट्र सेविका समिती आणिबाणी ही स्वतंत्र भारताच्या इतिहासातील सर्वाधिक निंदनीय आणि दुर्दैवी घटनांपैकी एक मानली जाते. 1975 ते 1977 या कालावधीतील त्या 21 महिन्यांची आठवण सहज जरी झाली तरी अंगावर काटे येतात. त्या आठवणीसुद्धा नको वाटतात. तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांनी सगळी लोकशाही मूल्ये पायदळी तुडवून देशावर आणिबाणी लादली होती. नागरिकांच्या मूलभूत अधिकारांवर गदा आणली होती. नागरिकांचे स्वातंत्र्य मर्यादित केले होते. विरोधी नेत्यांना तुरुंगात डांबले होते. राष्ट्रीय ..

!! माउली !!

दीपाली पाटवदकरपुणे  मृग नक्षत्र लागते. ढगांच्या आच्छादनाने उन्हाची काहिली कमी झाली असते. पावसाला सुरुवात होते तो ज्येष्ठ महिन्याची पौर्णिमा येते. बारीक पावसात, डोईवर पदर घेऊन आया-बाया वडाची पूजा करतात. दिवसागणिक पाऊस वाढतच असतो. सह्याद्रीच्या काळ्याशार कड्यांवरून झरे कोसळत असतात. इवलेइवलेसे झरे उंच कड्यांवरून स्वत:ला लीलया दरीत झोकून देतात! कुणाच्या भरवशावर? कुणाच्या ओढीने ते असे झरझर वाहतात? एकमेकात मिसळत जातात आणि पाहता पाहता त्यांची नदी होते. या खळखळ वाहणार्‍या अवखळ नदीला जन्मतःच समुद्राला ..

वारी, वारी, जन्म-मरणाते वारी...

पूर्वा जोशी तुळशीहार गळा कासे पीतांबर।आवडे निरंतर हेचि ध्यान।।असे म्हणत पंढरीच्या वाटेने जात विठ्ठल-रखुमाई म्हणजेच सारेकाही, हा भक्तिभाव अपरंपार जपत, केली जाते ती वारी. चंद्रभागेच्या वाळवंटापलीकडून उंच शिखरे, सपाट कौलारू छपरे, धर्मशाळा, झाडे, वस्त्या सर्वावर उठून दिसणारी विठ्ठल, रखुमाई व पुंडलिक मंदिरांची उंच शिखरे व कलश असलेले दगडी तटबंदीमागचे हे पंढरपूरचे अतिशय सुरेख मंदिर. या देवलयात लीन होण्यासाठी आषाढी एकादशीला आळंदीहून ज्ञानेश्वरांची, देहूहून तुकारामांची, त्र्यंबकेश्वरहून निवृत्तिनाथांची, ..

इंग्रजीचा न्यूनगंड : असा नि तसाही!

प्रॉक्सी थॉटपल्लवी खताळ-जठार इंग्रजी बोलता न येण्याचा न्यूनगंड लोकांमध्ये जबरदस्त असतो. काहींचा हळूहळू तो जातो, काहींचा मात्र तो जात नाही. कारण, भाषा हा त्यांचा प्रांत नसतो. त्या बाबतीत ते ‘दे धक्का!’ म्हणत कामचलाऊ धक्का मारून वेळ मारून नेतात. पण मुद्दाम इंग्रजी बोल किंवा इंग्रजी लिही असं म्हटलं, तर मात्र गडबडतात. हे समजून घ्यावं, जमेल तसं समजून घ्यावं. त्यावर हसायची किंवा टीका करायची, तशी काहीच गरज नाही. परंतु, आपल्या आजूबाजूच्या लोकांना सहजपणे, मोठेपणाचा आव न आणता जाता ..

जुन्यातून घराची सजावट

अवंतिका तामस्कर  हल्ली एखाद्याच्या घरात जिन्स पॅण्ट नाही असे क्वचितच होते. लहानांपासून थोरा मोठ्यांपर्यंत प्रत्येकजण जिन्सचा वापर करीत असतो. आता मुलीही यामध्ये आघाडीवर आहेत. आपण जिन्स वापरतो खरा, परंतु काही कालावधीनंतर त्या जुन्या झाल्यावर त्याचं करायचं, काय असा प्रश्न पडतो. अहो मग, याचा फार विचार करू नका, या जिन्सचा वापर तुम्हाला तुमच्या घर सजावटीसाठी करता येईल आणि तो दिसायलाही उत्तम असेल.   काही वर्षांपूर्वी जुने कपडे भोवारी देण्याची प्रथा होती. त्या कपड्यांच्या बदल्यात आपल्याला ..

वुडन वर्क

 अवंतिका तामस्कर घराच्या सजावटीसाठी सुंदर, नक्षीदार लाकूड असेल, तर आणखी काय हवे. अशा प्रकारची कलाकृती पाहून कोणीही प्रेमात पडू शकते. घरात येणारे पाहुणे देखील घराच्या सौंदर्याला हुरळून न गेले तर नवलचं! वुड कार्व्हिंग हे पारंपरिक सजावट म्हणून पाहिले जाते. मात्र आजच्या काळात ते समकालीन आणि ट्रेंडी मानले जाते. थायलंड आणि इंडोनेशियासारख्या देशात आणि आपल्याकडे केरळमध्ये नक्षीदार टीकवूड बांधणीच्या घराची लोकप्रियता वाढली आहे. अर्थात संपूर्ण घर वुड कार्व्हिंगने सजवणे महागात पडू शकते. म्हणूनच ..

शाळेचे ते दिवस!

प्रॉक्सी थॉटपल्लवी खताळ-जठार जवळपास महिना-दीड महिना बंद असलेले शाळांचे दरवाजे पुन्हा उघडले आहेत. मुलांच्या किलबिलाटाने शाळा व परिसर पुन्हा गजबजलेला दिसू लागला आहे. आपल्या मुलामुलींना सोडायला येणारे पालक, काही लहानग्यांचे बावरलेले चेहरे, शाळेभोवती झालेल्या पालकांच्या गर्दीत आपली आई किंवा वडिलांना शोधत फिरणारी भिरभिरती नजर.. पावसाची रिपरिप सुरू असेल तर, हा शोध आणखी अवघड होऊन बसतो! तर जरा मोठी मुले आपल्या मित्र-मैत्रिणींना शोधत असतात. जीवलग मैत्रीण किंवा मित्र भेटल्यावर चेहर्‍यावर हास्य उमटते. ..

सखे तुझे आईपण...

वैशाली व्यवहारे-देशपांडेआईपण मला तुझ्या डोळ्यांत, तुझ्या शरीराच्या प्रत्येक रंध्रात, तुझ्या प्रत्येक श्वासात, तुझ्या चालीत, तुझ्या बोलीत दिसत असतं. ज्या क्षणी तुझ्या उदरात तुझाच अंश आपले अस्तित्व रोवतो, त्या क्षणी तू बनतेस आई आणि तिथून तुझ्या शेवटापर्यंत तू जगतेस फक्त आई म्हणून. खरंतर तू जन्माला येतेस तेव्हाच हा आईपणाचा गुण तुझ्यात जन्मतो. जगातल्या प्रत्येक संस्कृतीचीच ही ओळख आहे. पण, आमच्या भारतीय संस्कृतीची तर ती शक्ती आहे, ऊर्जा आहे. उगाच नाही तुला देवत्व मिळालं. उगाच नाही सगळ्या रूपांमधे ..

आणिबाणीची संघर्षनायिका- शारदा गहिनीनाथ डांगे

नलिनी वरणगावकर आणिबाणीचं पर्व सुरू झालं आणि आमच्या गावातून भराभर संघस्वयंसेवकांना अटक करणं सुरू झालं. माझं माहेर म्हणजे तालुका चिखली. आमचं डांगे कुटुंब म्हणजे संघाचं घराणं. मुलांनी, पुरुषांनी संघात जायचं आणि मुलींनी रा. से. समितीत. हा अलिखित नियम. आम्ही सात भावंडं. आई, दादा (वडील), मोठी आई (आजी), आतेभाऊ राम, दादांचे आतेभाऊ बापूकाका, चुलत भाऊ निरंजन असं भरलं घर होतं आमचं. मी भावंडांत सर्वात थोरली. बाकी बहिणी लहान होत्या आणि भाऊ राजेंद्र तर अवघ्या 9 महिन्यांचा होता. मार्च महिन्यात राजूचं जावळं ..

'ती'ची गुंतवणूक

अदिती कोठारी-देसाई  असं म्हणतात की, ‘आयुष्य ही एक गुंतवणूक आहे!’ आयुष्याच्या या गुंतवणुकीत अगदी गांभीर्यानं कुणी सहभागी होत असेल, तर ती स्त्री होय! काही ठिकाणी ती घराच्या आतच असली, तरी तिचं तिच्या या गुंतवणुकीवर बारीक लक्ष असतं. भावनिक, शारीरिक, मानसिक आणि आर्थिक इत्यादी पातळीवर कधी जाणीवपूर्वक, तर कधी तिच्या नकळतही तिची गुंतवणूक तिच्या कुटुंबासाठी, मुलांसाठी, जोडीदारासाठी सतत सुरू असते. वर वर पाहिले तर बाहेरच्या लोकांना स्त्रीच्या या गुंतवणुकीबद्दल फारसं काही माहीत नसतं किंवा गुंतवणुकीसाठ..

वैज्ञानिक डॉ. गगनदीप कंग

निलेश जठार  विज्ञानामधील माझं योगदान खरं म्हणजे माझ्या टीमचं असून त्याचं चीज झाल्याचं समाधान सर्वांत जास्त आहे.’’ असं अगदी सुरुवातीलाच स्पष्टपणे सांगणार्‍या डॉ. गगनदीप कंग या सध्या ट्रान्सलेशन हेल्थ सायन्स अँड टेक्नॉलॉजी इन्स्टिट्यूट, फरिदाबादच्या कार्यकारी संचालक आहेत. 370 वर्षांच्या इतिहासात रॉयल सोसायटी लंडनद्वारे फेलो म्हणून निवडलेल्या त्या पहिल्या हिंदुस्थानी महिला वैज्ञानिक आहेत.  300 पेक्षा जास्त वैज्ञानिक शोधनिबंध प्रकाशित झालेल्या डॉ. गगनदीप कंग यांचं ..

शेल्फची सजावट

अवंतिका तामस्कर   घराच्या सजावटीमध्ये शेल्फचाही वाटा मोठा असतो. तथापि, शेल्फ आपण कशा पद्धतीने सजवतो, यावर घराचा लूक बराचसा अवलंबून आहे. त्यासाठी शेल्फ सजवण्याची कला अवलंबली पाहिजे. घरातील शेल्फ सजवणे ही एक कलाच आहे. या शेल्फमुळे खोलीची मुख्य भिंत व्यापलेली असते. यावर ठेवलेल्या वस्तूंमधून गृहिणीचे आणि त्याचप्रमाणे घरातील इतर व्यक्तींचेही व्यक्तिमत्त्व उमटत असते. त्यांच्या आवडी-निवडी, व्यवस्थितपणा, स्वच्छता, कलात्मकता अशा बर्‍याच गोष्टींची छाप शेल्फच्या सजावटीतून उमटत ..

‘‘यस, आय कॅन!’’

प्रॉक्सी थॉटपल्लवी खताळ-जठार नुकत्याच शाळा सुरू झाल्या आहेत. सुटी संपवून मुले शाळेला जाऊ लागली आहेत. मात्र, अगदी पहिल्या दिवसापासून मुलांवर- अगदी माध्यमिक वर्गातीलही मुलांवर-अभ्यासाचा ताण दिसून येतो. आजकाल स्पर्धेच्या या युगात मुलांवर अपेक्षांचं ओझं लादलं जातं, त्यांच्याकडून जास्त अपेक्षा केली जाते. कोवळी मुलं हा ताण सहन करू शकत नाहीत. गरज आहे मुलांना मानसिकदृष्ट्या सक्षम करण्याची, त्यांना समजून घेण्याची. त्यांच्या भल्यासाठी जरूर रागवा, पण तेवढेच प्रेमही केले पाहिजे. त्यांच्यावर योग्य ते संस्कार ..

पद्मावती वसंत करंदीकर

स्नेहल दीक्षित आणि सीतेला पुन्हा अग्निपरीक्षेला उभे राहावे लागले. मात्र, यावेळी सत्ययुग नव्हतं आणि पोटात गिळून घ्यायला धरणी येणार नव्हती. कलियुगातील या अग्निकुंडातून कुणाला जिजाऊ बनून बाहेर यायचं होतं आणि घराचा, देशाचा, समाजाचा कणा बनायचं होतं. मात्र..

महाविद्यालयीन तरुण आणि समाजहित...

प्रा. रूपाली के. मानकर7972565769  परवा सकाळी एका मैदानाजवळून जात होते, तर एक दृश्य दिसलं- काही महाविद्यालयीन तरुण-तरुणी आपल्या प्राध्यापकांसोबत कडुिंनबाच्या झाडाचे वृक्षारोपण करीत होते. त्यापैकी एका विद्यार्थ्याने समोर येऊन वृक्षारोपण केलेल्या रोपट्याला मैत्रीबंध अर्थात फ्रेंडशिप बॅण्ड बांधले आणि तिथे उपस्थित सर्वांनी टाळ्या वाजवून त्याच्या कृत्याचे स्वागत केले. हे दृश्य पाहून मलाही त्या विद्यार्थ्याचे कौतुक करविल्याविणा राहवले नाही.   मी सहजच त्या विद्यार्थ्याला विचारले, ..

सामान्यातील असामान्य डॉ. हेमा साने!

हेमा साने या पुण्यातील वनस्पतिशास्त्र अभ्यासक आहेत. एम. एस्सी. आणि पीएच. डी. संपादन केलेल्या हेमा साने या 1962 मध्ये पुण्यातील गरवारे कॉलेजच्या प्राध्यापिका व विभागप्रमुख निवृत्त झालेल्या आहेत. अभ्यास, लेखन आणि वाचन या ध्यासापोटी त्या अविवाहित राहिल्या. त्यांनी इ. स. 1960 पासून विजेचा वापर केला नाही. त्यामुळे घरात विजेचा दिवा, रेफ्रिजरेटर, वॉटर हिटर, मायक्रोवेव्ह, मिक्सर यांसारखी आधुनिक उपकरणे त्यांच्या घरात नाहीत. निसर्गाच्या सान्निध्यात त्याच्या सोबतीने राहणार्‍या आणि पूर्ण निसर्गचक्रावर अवलंबून ..

अमितकुमारची आई- रुमा गुहा...

किशोरकुमार हे भारतीय चित्रपटसृष्टीतले एक अनोखे पर्व आहे. खास लकब असलेला हा गायक हरहुन्नरी कलावंत होताच, पण एक अवलिया होता. कॉफी प्यायला नरमुंडाच्या आकारातला मग, इथून अनेक अशा तर्‍हेवाईट कथा त्यांच्या नावाभोवती गुंफल्या आहेत. त्यातच त्यांच्या आयुष्यात आलेल्या स्त्रिया हादेखील चर्चेचा विषय राहिला आहे. अगदी मधुबालापासून योगिता बालीपर्यंत त्यांच्या तीन-चार पत्नींची चर्चा होत राहिली आहे. या सार्‍याच बायका अडचणीत असताना किशोरकुमार यांनी त्यांना आधार देण्यासाठीच त्यांच्याशी विवाह केले होते, हे ..

इंदिरा संत यांच्या कवितेमधील स्त्री...

अजून नाही जागी राधा, अजून नाही जागे गोकुळअशा अवेळी पैलतीरावर आज घुमे का पावा मंजूळमावळतीवर चंद्र केशरी पहाटवारा भवती भनभनअर्ध्या पाण्यामध्ये उभी ती तिथेच टाकून अपुले तनमनविश्वच अवघे ओठ लावून कुब्जा प्याली तो मुरलीरवडोळ्यामधुनी थेंब सुखाचे... हे माझ्यास्तव... हे माझ्यास्तव... राधा, रुक्मिणी, सत्यभामा, अगदी मीरेपर्यंत श्रीकृष्णाच्या जीवनातील महत्त्वाच्या स्त्रियांवर आजवर अनेक साहित्यिकांनी, कवींनी भरपूर लेखन केले आहे. कृष्णसखी होण्यासाठी िंकवा आपल्या साजनामध्ये कृष्ण शोधणार्‍या या कधी स्वतःला ..

अभय गरजते, बाय माझी हेरखाते...

धोंडी धोंडी पानी देदायदाना पिकू देअधलीभर जवारी छटाकभर मिरच्याशेरभर दाय मिळू देऔंदा लय पीक यिऊ दे... उन्हानं तापलेल्या या धरतीवर पावसाचं पाणी पडावं, एवढं तेवढं नव्हे तर मोप पीक येण्याइतकं पडावं, ही आस असते शेतकर्‍याच्या मनात. तर शहरातल्या माणसाला वाटतं की,गडाड ढगांचे, कडाड विजांचेभांडण एकदा हवेच होते...आभाळात काळेशार ढग कधी दाटून येतात नि ते आकाशीच्या विजेशी मस्ती करत कानठळ्या बसविणारा गडगडाट कधी करतात, याकडे सगळ्यांचं लक्ष लागलेलं असतं. ती असते त्याच्या येण्याची वर्दी! तो? हो तोच... पाऊस! ..

साद ही घालते लाडकी तुला...

बाप आणि लेक हे नाते शब्दांत मांडणे फार कठीण. चार ओळींमध्ये बंदिस्त करावं असं बापाचं व्यक्तिमत्त्व नाही. मुलगी ही घराचे सौख्य असते, तर त्या सौख्याचे पावित्र्य तिचा बाबा असतो. लेकीला नाजूक कळीसारखा सांभाळणारा, तळहाताच्या फोडाप्रमाणे तिला जपणारा, बोट धरून तिला चालायला शिकवणारा, तिच्या हट्टासाठी घोडा होणारा, तिला खंबीर बनविणारा, तिनं न सांगताच तिचं मन ओळखणारी एकमेव व्यक्ती म्हणजे बाप! लेकीचे पहिले बोबडे बोल, तिने टाकलेले पहिले पाऊल, तिचे लाडिक वागणे, घरभर घुमणारी तिच्या घुंगरांची छमछम... या सगळ्यांनी ..

बलात्कार एक मानसिकता...

आज सकाळी नीलिमा लवकर उठली. का कुणास ठाऊक, तिची गावाला जायची इच्छा होत नव्हती. काल मामाचा फोन आला आणि उद्या मामाकडे जायचे आहे, असे आईने सांगितले. रात्रभर झोप येत नव्हती. मामाकडे जायची नीलिमाची अजीबात इच्छा नव्हती. नीलिमाला तिच्या आईशिवाय कोणीच नव्हते. काही वर्षापूर्वी तिचे वडील तिला कायमचे सोडून गेले. तेव्हापासून ती आणि तिची आई एकटेच राहात होते. इच्छा नसताना तिला आईसोबत मामाकडे जावे लागले. तिथे गेल्यावर तिला खरा प्रकार कळला. तिला हे स्थळ चालून आले. तिला जबर धक्का बसला. ती लग्नाला तयार नव्हती. आईने ..

वृत्तपत्र वाटणारी कर्तबगार माधुरी

इच्छा तिथं मार्ग, असं म्हटल्या जातं. तीव्र इच्छा असली की कोणतंही क्षितीज गाठता येतं. आपल्याला हवा तो मार्ग निवडता येतो. पाहिजे तसं यश मिळवता येतं. पुरुष असो वा स्त्री तुमच्यात दुर्दम्य इच्छाशक्ती पाहिजे मग तुम्हाला तुमच्या ध्येयापासून कुणी अडवू शकत नाही. महिलांनी आज सर्वच क्षेत्रात गगनभरारी घेतली आहे. अगदी वैमानिक, रेल्वे ड्रायव्हर यापासून तर उच्च शिक्षण, व्यवसाय, नोकर्‍या या सर्वच क्षेत्रात महिला पुरुषांच्या खांद्याला खांदा लावून आज बरोबरीने काम करीत आहे. उच्च वर्गातील महिलांना तसे अनुकूल वातावरण ..

एका 'सोनेरी परी'ची अर्धशतकी खेळी...

‘जर्मनी’ हा शब्द उच्चारला की, अनेक गोष्टी आठवतात. त्या म्हणजे हुकूमशहा अॅडॉल्फ हिटलर, ‘हेल हिटलर’ म्हणणारे नाझी सैनिक, जर्मन तत्त्ववेत्ता कार्ल मार्क्स, जर्मन शेफर्ड कुत्रा, जर्मनीत तयार होणार्‍या वोक्सवॅगन, बीएमडब्ल्यू तसेच मर्सडिज-बेंझ या चारचाकी गाड्या, सणकन कानशिलात मारल्यागत 186 किमी/तास वेगाने सर्व्हिस करणारा टेनिसपटू बोरीस बेकर... इत्यादी इत्यादी. यात भर टाकून मी अजून एक समावेश करेन तो म्हणजे नयनरम्य व्यक्तिमत्त्व- महिला टेनिसपटू- जर्मनीची स्टेफी ग्राफ!   ..

नात्यांची समृद्धी!

उज्ज्वला वि. पाटील नात्यांचे ‘इंद्रधनुष्य’ आपल्या भारतीय कुटुंबाइतकं इतर कुठेही दिसत नसावं! सगळ्या नात्यांचं मोठेपण कशात आहे, असा प्रश्न मनात आला आणि त्याचे उत्तर शोधता शोधता या नात्यांचे कित्येक गर्भरेशमी पदर उलगडत गेले... आणि त्यात नात्यांची श्रीमंतीही दिसत गेली. फार पूर्वीचे मला अजिबात सांगायचे नाहीये! अगदी अलीकडचे म्हणजे गेल्या 20-25 वर्षांतले हे बदल आपण लक्षात घेतले- तर खूप सार्‍या सकारात्मक गोष्टी जाणवायला लागतात. ‘सून’ म्हणून येणार्‍या नवीन मुलीचा ..

हक्क मातृत्वाचा

डॉ. चैतन्य शेंबेकरनागपूर नुकत्याच केलेल्या ट्वीटमध्ये, मी टू चळवळीमुळे प्रकाशझोतात आलेली अभिनेत्री ॲलीसा मिलॅनो हिने जॉर्जिया प्रांताच्या नवीन गर्भपात कायद्याविरोधात सर्व स्त्रियांना ‘सेक्स स्ट्राईक’ करण्याचे आवाहन केले आहे. ‘हॅशटॅग सेक्स स्ट्राईक’ सध्या ट्रेंडिंग आहे आणि संदर्भ आहे जॉर्जिया प्रांताचा कायदा ज्याला हार्टट्वीट बिल असंदेखील संबोधतात. अर्थात आता या चळवळीचा उद्देश हा स्त्रीच्या मातृत्वावर तिचाच अधिकार असेल. म्हणजेच गर्भधारणा ठेवायची की नाही, हा निर्णय केवळ आणि ..

बसचा प्रवास

प्रॉक्सी थॉट पल्लवी खताळ-जठार  बसमधून जाताना कधी कधी मोठे गमतीदार प्रसंग पाहायला मिळतात. बसमधून प्रवास करताना गर्दी, ढकलाढकली, कंडक्टरबरोबर भांडण हे तर नेहमीचेच प्रकार. सुटे पैसे हा एक वादाचा आणखी प्रकार. पाच किंवा  दहा रुपयांच्या तिकिटासाठी शंभराची नोट काढणारे प्रवासी म्हणजे कंडक्टरसाठी डोकेदुखीच. विशेष करून बसच्या सुरुवातीच्या फेर्‍यांमध्ये असे नोटांचे शतकवीर प्रवासी निघाले की कंडक्टरपुढे प्रश्न पडतो. अनेकदा प्रवाशांजवळ सुटे पैसे असूनही मोठ्या नोटा काढतात. आणि कंडक्टरने सुटे ..

तिचा प्रश्न...

 रजिया सुलतानाआम्हा महिलांचे वय वाढत जाते, वैचारिक प्रगल्भता येते, आयुष्य स्थिरावते, मुले आपल्या संसाराला लागतात, नातवंडांमधे ती रमते, पण तिचा आतल्या मनाचा आवाज तिला स्वस्थ बसू देत नाही. तो सतत तिच्याशी द्वंद्व करीत असतो. मग तिची स्वत:ची स्वत:वरच आदळआपट होते. कधी तिला स्त्री होण्याचा रागदेखील येतो. तिचे स्त्रीत्व तिच्या लैंगिकतेशी आहे. वयात येताना तिला पाळी येते. पाळीबरोबरच, आता तू तरुण झाली मुली, जरा जपून. मुलांशी संबंध ठेवु नको. ठेवले तर मातृत्व वाट्याला येईल. तो निघून जाईल अन्‌ समाजाचा ..

समानता

सुखदा राहुल एकबोटे स्त्री-पुरुष समानता हा विषय समोर आला की, यावर भरभरून बोललं जातं. स्त्रीचा आदर, सन्मान, पुुरुषप्रधान संस्कृतीतून स्त्रीची सुटका, या असंख्य विषयांवर आपणदेखील बरंच चिंतन करू शकतो. पण या चिंतनाचा सार काय? खरंच समाज बदललाय्‌, की स्त्रीची सर्व क्षेत्रांतील पुरुषांसोबतची समानता समाजाने स्वीकारली? यांसारखे अनेक प्रश्न आपल्यापुढे सातत्याने फेर घालतात. अशाच काहीशा समस्या, त्याबद्दलचं चिंतन आपल्यापुढे मांडण्याचा हा प्रयत्न. घरातील स्त्री शिकली की, संपूर्ण घर सुशिक्षित होते, हे आपण ..

पिढी अंतराचा सेतू

समिधा पाठक7276583054 मम्मा, आज मला यायला उशीर होईल. आज गीताची वीकेंड पार्टी आहे ना संध्याकाळी म्हणून.’’‘‘काय तुम्हीलोक, नेहमीच काहीतरी वेगळं कारण काढून एकत्र जमता. आमच्या वेळी तर हे कसले प्रकार नव्हते. आम्ही आपलं पै पै जमवून संसार केला आणि तुम्ही मुलं एवढी पैशांची उधळपट्टी करता. तुम्हा मुलांचे सर्व हट्ट तुमचे आई-बाबा पुरवतात ना म्हणून तर तुम्ही डोक्यावर बसले आहात.’’ -इति आजी. ‘‘मम्मा, सांग ना यार आजीला. तिच्या वेळी काळ वेगळा होता. प्रत्येक ..

महिलांवरील अत्याचार, समाज आणि कायदा!

गजानन निमदेव  समाजात, ज्या देशात दर 78 मिनिटांनी एक हुंडाबळी जातो, दर 59 मिनिटांनी एक महिलेवर लैंगिक अत्याचार होतो, दर 34 मिनिटांनी बलात्काराचे एक प्रकरण घडते, दर 12 मिनिटांनी एका महिलेला शारीरिक अत्याचाराला सामोरे जावे लागते आणि तीन मुलींपैकी एकीला हुंड्यासाठीचा मानसिक-शारीरिक छळ सहन करावा लागतो, तो देश आणि तो समाज स्त्रियांसाठी सुरक्षित आहे, असे म्हणता येईल का? उत्तर नकारार्थी येत असले तरी यासाठी सरकारी यंत्रणा नव्हे, तर आपली सामाजिक रचना आणि विविध प्रकारच्या रुढी-परंपरा, समाजाची बुरसट ..

मुलांचे संगोपन

प्रॉक्सी थॉट पल्लवी खताळ-जठार हल्ली मुलांचे संगोपन करणे म्हणजे कौशल्याचे काम आहे. कारण, स्पर्धात्मक युगात माझी मुलगी किंवा माझा मुलगा मागे पडू नये, यासाठी पालकांना सतत चिंता सतावत असते. पण, लक्षात घ्या मुलं हे मातीच्या गोळ्याप्रमाणे असतात. त्यांना जसं घडवू तशी ती घडतात. मुलांना आपण जे सांगू किंवा आपण जसं बोलतो, त्याचा परिणाम मुलांवर होतो. त्यामुळे पाल्याची बौद्धिक, मानसिक, शारीरिक वाढ होत असताना वस्तुरूपी प्रेम नाही, तर तुम्ही दिलेला वेळ बहुमूल्य असतो. त्यामुळे पालकांनी टीव्ही, लॅपटॉप, ..

विश्वास...

डॉ. कल्पना पांडे9822952177 विश्वास...! या शब्दातच त्याचं महत्त्व दडलंय. विधात्याच्या श्वासासम तो विश्वास. ‘विश्वास’ हे नाव कदाचित विधात्याने दिलेला श्वास, त्यासारखं हे नाव. विश्वासच, विश्वासार्ह, विश्वास टाकण्यासम. हा एखाद्यावर टाकला की आपण विश्वस्त, अगदी खात्री, गॅरंटी, करेलच ही आशा करतोच. ठामपणा या शब्दांशी जवळची बांधिलकी. विश्वास करणे, खरे मानणे, प्रतीत करणे. आपण या विश्वासाचा विचार केला तर उत्तरे येतात. कोणी म्हणतं विश्वास हा आंधळेपणा असतो. काही पाहायचे, बघायचे नाही, चौकशी ..

बोलिव्हिया

 फिरंगी तडकावैदेही राजे-जोशी ठाणे नमस्कार मंडळी! ‘फिरंगी तडका’च्या नव्या भागात तुमचं परत एकदा स्वागत आहे. मंडळी, मागच्या भागात आपण ‘बोलिव्हिया’ या दक्षिण अमेरिकन देशाच्या खाद्यसंस्कृतीबद्दल जाणून घेत होतो. आपण बघितले की या देशातील लोक सकाळच्या नाश्त्याला फारसे महत्त्व देत नाहीत. पट्‌कन होईल असा शॉर्टकट नाश्ता करून ते कामाला लागतात. इथल्या रेस्टॉरेंटमध्ये सकाळच्या नाश्त्याला कुठले पदार्थ असतात हे आपण बघितले. आजही आपण बोलिव्हियन पदार्थांची अधिक माहिती घेणार ..

घराची गोष्ट

घरची गोष्ट अवंतिका तामस्कर    शरीरात पुरेसे पाणी असणे अत्यंत महत्त्वाचे असते. जे व्यायाम करतात, त्यांनी इतरांपेक्षा दीड लिटर पाणी जास्त प्यावे. पाणी व्यायामामध्ये असो वा रोजच्या जीवनात, पाणी हा घटक खूप महत्त्वाचा आहे. कारण आपण खातो ते अन्नपदार्थ पाण्याच्या माध्यमातूनच अख्ख्या शरीरभर पसरवले जातात. ऑक्सिजन आपण घेत असतो. पण पाण्याद्वारेच आपले रक्त हृदयापर्यंत पोहोचते.   शरीर हायड्रेट असेल तर कोणत्याही प्रकारचा आजार होऊ शकत नाही. पचनाशी संबंधितही कसला त्रास होणार ..

मनातील प्रश्न

 प्रॉक्सी थॉट  पल्लवी खताळ-जठार  नमस्कार मैत्रिणींनो! अनेक पालकांचे मेल प्राप्त होत आहेत. अनेक सख्यांचे प्रश्न मनात गोंधळ निर्माण करणारे असतात. आजची पिढी इतकी अपडेटेड असते की एक आई म्हणून त्यांना ट्रिट करताना प्रत्येक आईची तारांबळ उडते. आपल्या मुलांनी विचारलेल्या प्रश्नांचे योग्य उत्तर नाही दिलीत की आपली मुलं लगेच ‘माझ्या आईला काहीच येत नाही,’ असे बोलून मोकळी होतात. अर्थात मुलांना हे थोडीच ठाऊक असतं की आई एक असे यंत्र आहे जे आयुष्याच्या प्रत्येक विषयात अविरत कार्यशील ..

काही व्रतस्थ पुरुष!

सुप्रिया अय्यर   9850328634  चातुर्मास सुरू झाला की, आजी कुठलीतरी पोथी वाचत असे. कधी हरिविजय, कधी वाल्मिकी रामायण किंवा कधी भागवत. ते ऐकायला आजूबाजूच्या स्त्रिया गोळा होत. त्या अतिशय साध्या, संसारी बायकांना पोथी कळत नसे अन्‌ आजी त्यांना अतिशय सोप्या शब्दांत रसाळ वाणीनं त्याचा अर्थ विशद करीत असे. तिलाही ते ऐकण्याची गोडी लागली. त्यातून अनेक गोष्टी कळत गेल्या. त्या खर्‍या अर्थानं किती कळल्या कुणास ठाऊक; पण मनावर त्याचे कायम ठसे उमटले. महाभारताच्या संदर्भात असं म्हटलं ..

व्रत माझं हसत पाहुण्याचं...

अनुराधा मोहगांवकर0752-241594 'विनायकाची सरस्वती’ म्हणून मोठ्या हौशीनं आपट्यांच्या घरी उंबरठ्यावरचं माप ओलांडून आल्यावर, तापी नाव बदलून सरस्वती नाव ठेवलं. पण, सरस्वती कुणी म्हणतच नाही. यांचा संघमित्रांचा पसारा एवढा अफाट की, मी कुणाची ‘वहिनी’, तर कुणाची ‘ताई’ कधी झाले, कळलंच नाही. जास्त करून ‘ताई-ताई’च म्हणतात मला सगळे. सगळ्यांची ताईच झाले मग मी. ताईसारखीच येणार्‍या सगळ्या संघबांधवांची काळजी घेऊ लागले. त्यांचं दुखणं-खुपणं, त्यांची आवड-निवड, सगळं सगळं ..

उन्हाळा आणि पाळीव प्राणी

घराची गोष्टअवंतिका तामस्कर   उन्हाळा आपल्या सख्यासोबत्यांसाठी जास्तच त्रासदायक असतो. तो सुसह्य करायला मदत करूया. आता कुठे मे महिना सुरू झालाय्‌, पण या वर्षी उन्हाने चांगलाच दणका दिलाय्‌. बाहेरच्या उन्हातून घरात आल्यावर पंख्याचे बटण दाबून सुखाने गार वारा घेता येतो. अजून थंड व्हायचे असेल तर एसी आहेच. पण इतर प्राणी मात्र त्यांच्या नेहमीच्या पद्धतीने उन्हाला तोंड देताना दिसतात. या चटक्याला तोंड न देता आल्यास मृत्युमुखी पडत आहेत. मुक्त जनावरांपेक्षा पाळीव जनावरांचे ..

उन्हाळ्याची सुट्‌टी

 प्रॉक्सी थॉट  पल्लवी खताळ-जठार मे महिन्यातील परीक्षेचा काळ संपला की मुलं उन्हाळ्याच्या सुट्टीची आतुरतेनं वाट पाहात असतात. गावागावातील जत्रा, यात्रा चैत्र पौर्णिमेच्या निमित्ताने आयोजित केल्या जातात. मरीआई, जोखाई, म्हसोबा, वीर यांच्या छोट्या छोट्या चैतीच्या जत्रा महाराष्ट्रातल्या ग्रामीण भागात कुलाचार म्हणून पार पाडल्या जातात. या जत्रानिमित्ताने पै-पाहुण्यांना निमंत्रित केले जाते. कुठे पुरणपोळीचा नैवेद्य तर कुठे डाळ बाटीची मेजवानी दिली जाते. काही देवींना खार्‍या जेवणाचा ..

रहाटाला गती दिलीय्‌ मी...

मी सध्या काय वाचते?    आशा पांडे  9422207925 राचर सृष्टीमध्ये वसुंधरा ही एक जन्मदात्री. मानवदेही स्त्री ही दुसरी जन्मदात्री आणि विचित्र योग असा की, या दोन्ही जन्मदात्रींचे हृद्गत कोणीही जाणत नाही. रवीन्द्रनाथ टागोर म्हणत..

कौटुंबिक हिंसाचार म्हणजे नेमके काय?

 कल्पना पांडे [email protected]  ही वर्षांपूर्वीची घटना. एका प्रोजेक्टनिमित्ताने एका मतिमंद शाळेला भेट देऊन काही केसेसचा अभ्यास करायचा होता. त्या वेळी केस स्टडीसाठी एका मुलीची फाईल मला देण्यात आली. त्या केसहिस्ट्रीत, मुलगी गर्भात असताना नवर्‍याने दारू पिऊन मारले त्यामुळे गर्भातच डोक्यावर इजा झाल्याने तिला हे व्यंग्य झाले होते. घरघुती हिंसाचाराची बळी पडलेली अशी कितीतरी अपत्ये रोजचं जन्माला येत असतील. समाजाच्या जवळपास प्रत्येकच घटकातून स्त्री कधी ना कधी, कुठे ना कुठे हिंसेची ..

आदर्श सून

व्यक्ती ही समाजात जन्माला येते, समाजातच तिची वाढ होते आणि विकासही होतो. एकूणच व्यक्तीच्या घडणीमध्ये समाजाचे मोठे योगदान असते. समाजातील एक महत्त्वाची संस्था म्हणजे कुटुंबसंस्था! ही संस्था समाजाचा आधार आहे कारण या संस्थेवरच समाजाचे अस्तित्व अवलंबून असते. कुटुंबसंस्था ज्या घटकाभोवती गुंफलेली असते, तो घटक म्हणजे व्यक्ती! व्यक्तीचा जन्मापासून मरेपर्यंतचा फार मोठा कालखंड हा कुटुंबातच जात असतो. सहाजिकच कुटुंब कसे, त्यातील व्यक्तिकथा, त्यांचे आदर्श, त्यांचे संस्कार, त्यांची वागणूक यावरूनच त्या व्य्तीचे व्यक्तिमत्त..

फिरंगी तडका

नमस्कार मंडळी! फिरंगी तडकाच्या नव्या भागात तुमचं पुन्हा एकदा स्वागत आहे. मंडळी, मागील भागात आपण कोलंबिया या दक्षिण अमेरिकन देशाच्या खाद्यसंस्कृतीबद्दल जाणून घेतले. आज आपण उरुग्वे या देशात जाऊन तिथल्या खास पदार्थांविषयी जाणून घेणार आहोत. उरुग्वे हा देश दक्षिण अमेरिका खंडात आग्नेय दिशेला वसलेला आहे. सुरिनामनंतर हा देश दक्षिण अमेरिकेतील सर्वात लहान देश आहे. उरुग्वेच्या पूर्व व उत्तर दिशेला ब्राझील, पश्चिम दिशेला अर्जेंटिना आणि दक्षिण दिशेला अटलांटिक महासागर आहे. दक्षिण अमेरिकन देशांपैकी सर्वात प्रगत ..

साहसी शिक्षण

पुणे जिल्ह्यातील वडगाव मावळ तालुका हा दर्‍या-डोंगरांनी व्यापलेला. शहरांच्या जवळ असूनही प्रगतीपासून कित्येक दूर असणारे आदिवासी बांधव आजही या भागात राहतात. शिक्षणाचे महत्त्व आजूनही इथल्या लोकांना पटलेले नाही. पंधरा-वीस वर्षांपूर्वी तर अधिकच वाईट परिस्थिती होती. मुले जमतेम आठवी-दहावीपर्यंत तरी शिकत असत. मात्र मुलींना तर चौथी-पाचवीच्या आधीच शाळेतून काढले जायचे. याच दरम्यान माळेगाव खुर्द येथील आश्रमशाळेत प्रमिला मनोहर भालके यांची नियुक्ती झाली. या विभागातील मुलींसाठी जणू शिक्षणाची पहाट उजाडली. माळेगा..

सैनिकांची मावशी अनुराधा प्रभुदेसाई!

कोरीबद्ध आयुष्य न जगता रक्षा करण्यासाठी सदैव तत्पर असणारा सैनिक व त्याच्यासाठी वेगळ्या वाटेवरील पथिक असणारी त्यांचे कार्य जनमानसात पोहोचवणारी सैनिकांची मावशी अर्थात अनुराधा प्रभुदेसाई! त्यांच्या वाणीतून सगळे वातावरण राष्ट्रचैतन्याने भारावून जाते. सैनिकांची मावशी आपल्या प्रखर वाणीने व मध्ये संवेदनशील, हळवी होत सगळ्यांना राष्ट्र जागृती चा मंत्र जपणारी सौ. अनुराधा प्रभुदेसाई. एक मध्यमवर्गीय, आपली नोकरी, आपलं कुटुंब यातत रमलेली असताना 2004 ला सुट्टीत फिरायला कारगिलला जाते आणि द्रास इथून प्रवास करत असताना ..

फिरंगी तडका

नमस्कार मंडळी! फिरंगी तडकाच्या नव्या भागात तुमचं पुन्हा एकदा स्वागत आहे. मंडळी, मागील भागात आपण कोलंबिया या दक्षिण अमेरिकन देशाच्या खाद्यसंस्कृतीबद्दल जाणून घेतले. आज आपण उरुग्वे या देशात जाऊन तिथल्या खास पदार्थांविषयी जाणून घेणार आहोत. उरुग्वे हा देश दक्षिण अमेरिका खंडात आग्नेय दिशेला वसलेला आहे. सुरिनामनंतर हा देश दक्षिण अमेरिकेतील सर्वात लहान देश आहे. उरुग्वेच्या पूर्व व उत्तर दिशेला ब्राझील, पश्चिम दिशेला अर्जेंटिना आणि दक्षिण दिशेला अटलांटिक महासागर आहे. दक्षिण अमेरिकन देशांपैकी सर्वात प्रगत ..

आदर्श सून

व्यक्ती ही समाजात जन्माला येते, समाजातच तिची वाढ होते आणि विकासही होतो. एकूणच व्यक्तीच्या घडणीमध्ये समाजाचे मोठे योगदान असते. समाजातील एक महत्त्वाची संस्था म्हणजे कुटुंबसंस्था! ही संस्था समाजाचा आधार आहे कारण या संस्थेवरच समाजाचे अस्तित्व अवलंबून असते. कुटुंबसंस्था ज्या घटकाभोवती गुंफलेली असते, तो घटक म्हणजे व्यक्ती! व्यक्तीचा जन्मापासून मरेपर्यंतचा फार मोठा कालखंड हा कुटुंबातच जात असतो. सहाजिकच कुटुंब कसे, त्यातील व्यक्तिकथा, त्यांचे आदर्श, त्यांचे संस्कार, त्यांची वागणूक यावरूनच त्या व्य्तीचे व्यक्तिमत्त..

तिचे हसणेही बोचणारे...

डॉ. वर्षा गंगणे   चेहर्‍यावरील हास्य ही निसर्गाने मानवाला दिलेली एक अनमोल व सुंदर देणगी आहे. हसणारे चेहरे स्वत:सह इतरांचे चेहरेदेखील हसरे करून जातात, मने हलकी करून जातात. विज्ञानानेदेखील हास्य हे अनेक रोगांवरील विनामूल्य असणारे औषध आहे असे म्हटले आहे. दिलखुलास हसण्याने अनेक पेशी ताणल्या जाऊन मनावरील व मेंदूवरील ताण हलका होऊन जगण्याचा सकारात्मक संदेश मिळतो. म्हणून हसणे हा आपल्या दैनंदिनीचा एक अनिवार्य भाग असला पाहिजे, असे मत अनेकदा अनेक विचारवंत व अभ्यासकांनी वेळोवेळी व्यक्त केले ..

‘आई’पुढची आव्हाने...

संपदा महेश राजे  'लहानपण देगा देवा, मुंगी साखरेचा रवा...' या ओळी आठवल्या की, प्रत्येक स्त्रीला स्वतःचे लहानपण आठवते. कारण ते रम्य दिवस आयुष्याच्या माळेतील मण्यांसारखे झरझर ओघळतात व रम्य ते बालपण केव्हा सरते ते कळतही नाही. कारण, आजी, आजोबा, काकू, आत्या यांच्या सहवासातील संरक्षण किंवा सुरक्षित बालपण आनंदात घालवण्यासारखे रम्यच होते. परंतु, बदलत्या काळापासून 21व्या शतकातील आव्हाने, नवीन आई झालेल्या मुलींना नक्कीच तारेवरची कसरत करायला भाग पाडतात. कारण, करिअर व संसार या दोन्ही आघाड्या ..

नवीन शिकत राहावं...

 प्रॉक्सी थॉट   पल्लवी खताळ-जठार  मस्कार मैत्रिणींनो! आजचा लेख हा सुरभी ठाकूर, शोभा गुरव आणि पद्मा कदम यांच्या प्रश्नांवर प्रकाश टाकणारा आहे. या लेखातून तुम्ही तुमची समस्या दूर करावी, ही विनंती. नवं शिकून आपण जुने झालो, असं वाटत असतानाच कुठंतरी खूप काही शिकायचं राहिलं, असं वाटायला लागतं नाही का? त्यात चाळीशी जवळ आल्यावर माझ्यासारख्या अनेक मैत्रिणींना याचे भान येते, मग काय विविध पुस्तके, माहिती नेट सर्फिंग करता करता त्यांना आपलं तर या सर्व संसारगाड्यात खूप काही नवनवीन ..

लहान मुलेही बुद्धीचे धनी असतात- तेव्हा...!

उज्ज्वला पाटील७५८८७४३७२४  पाच-सात वर्षांचा एक मुलगा, रोजच्याप्रमाणे माझ्याकडे एक खेळ खेळायला आला. त्या खेळात काही कार्डस्‌ होते. अर्ध्या कार्डस्‌वर गणितीय सूत्रे अंकस्वरूपात मांडली होती. ज्यामध्ये अगदी बेसिक- मूलभूत क्रिया करून उत्तर काढायचे होते जसे- ५+३=८ किंवा ४३=१२ आणि काही कार्डस्‌वर या उत्तरांची संख्या येणारी चित्रे काढली होती. उत्तरे असणारी कार्डस्‌ त्या सूत्रे असणार्‍या कार्डस्‌बरोबर मॅच करायची होती. थोडक्यात, ‘चित्रांच्या कार्डस्‌मधील ..

खाद्यसफर कोलंबियाची

पेपस चोर्रीऍडस (क्रिमी कोलंबियन पोटॅटोज)  साहित्य - ८ मध्यम आकाराचे बटाटे, १ क्युब व्हेजिटेबल स्टॉक (क्युब मिळाला नाही तर घरी केलेला व्हेजिटेबल स्टॉक वापरू शकता), १ टेबलस्पून ऑलिव्ह ऑइल, १ टेबलस्पून बटर, दीड कप टोमॅटो चिरून घेतलेले, १ जुडी पातीचा कांदा, २ लसूण पाकळ्या, १/२ कप डबल क्रीम, १/२ जुडी पालक धुऊन चिरून घेणे, १/२ कप किसून घेतलेले मोझरेला चीज, १ टेबलस्पून बारीक चिरलेली कोथिंबीर किंवा पार्स्ले.    कृती - बटाट्याची साले काढून घेणे. व्हेजिटेबल स्टॉक भांड्यात ..

तू घे भरारी...

  ऋचा मायी  एक रम्य संध्याकाळ... एका फॅमिली फ्रेंडच्या वाढदिवशी वेगवेगळ्या क्षेत्रातील अनेक वेगवेगळे मराठी लोकं भेटले. तिथे आलेली एक गोड, निरागस मुलगी पूर्णवेळ माझ्यासाठी एका आश्चर्यापेक्षा कमी नव्हती. काय वेगळं होतं तिच्यात? प्रकर्षाने जाणवणारं होतं तिचं व्यक्तिमत्त्व! आयुष्यात असलेल्या ताणाविषयी सतत बोलणारे लोकं काही नवीन नाहीत... म्हणून नवीन वाटला तो तिचा हसरा चेहरा, तिचे बोलके डोळे आणि प्रत्येक गोष्टीबद्दलची चेहर्‍यावरची प्रचंड उत्सुकता! मी तिच्याशी बोलायला ..

गृहिणीमाहात्म्य...

परवा एक ऐतिहासिक चित्रपट पाहात होते. त्यातल्या राणीला दागदागिने घालून देणे, तिची वेणी घालून देणे, अगदी आंघोळसुद्धा तिच्या दासी करून देत होत्या. माझा मुलगा म्हणाला, ‘‘काय हे आई, या राण्यांना काहीच कामं नाहीत. त्यांची सर्व कामं करायला दासी. त्यांना नुसतं बसून कंटाळा नसेल येत का? आणि असं काही न करता राहणं किती बोअरिंग...’’ मी त्याला म्हणाले, ‘‘आजच्या फुटपट्‌ट्यांनी त्या वेळी आयुष्य मोजायची नसतात. त्या वेळी परिस्थिती वेगळी, त्यांचे ताणतणाव वेगळे आणि आजही अतिश्रीमंत ..

निवडणूका मतदान आणि महिला

२०१९ च्या लोकसभेची निवडणूक अगदी जवळ येऊन ठेपलेली आहे. साहजिकच वातावरण तापलेलं आहे, समाजमन ढवळून निघतंय. आपल्या देशातील लोकशाहीव्यवस्थेत निवडणुकांना अनन्यसाधारण महत्त्व आहे; तसेच त्याच्याशी निगडित असणार्‍या राजकारणाला आणि ज्याच्या आधारे निवडणुका संपन्न होतात त्या मतदानालाही. या सगळ्यांमध्ये महिलांचे स्थान कुठे आहे, महिला या सगळ्यांकडे कुठल्या पद्धतीने पाहतात, त्या यात कुठे व कशा सहभागी होतात, हे पाहणे जसे आवश्यक आहे तसेच रंजकदेखील आहे.भारतात राजकारण िंकवा सत्ताकारण आणि महिला यांचे नाते तसे जुने ..

लावणीचा वारसा

यमुनाबाईंनी आपल्या लावणीचा वारसा महाराष्ट्रालाच नव्हे, तर संपूर्ण भारतवर्षाला दिला आहे. भारत सरकारचा संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार, मध्यप्रदेश सरकारचा अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार, महाराष्ट्र शासनाचा महाराष्ट्र गौरव पुरस्कार, राज्य सांस्कृतिक पुरस्कार असे वेगवेगळे पुरस्कार यमुनाबाई वाईकरांना लाभले. पारंपरिक अदेची लावणी सादर करण्यामध्ये त्यांचा हातखंडा होता. त्यांची लावणीची कारकिर्द अतिशय तेजस्वी होती. लावणीच्या इतिहासात यमुनाबाईंचं नाव सुवर्णाक्षरांनी नोंदवलं जाईल. कारण कथ्थकचे आंतरराष्ट्रीय कीर्तीचे नर्तक ..