आसमंत

विधानसभेसाठी अशी निवडणूक होणे नाही

सुधीर पाठक8888397727  उद्या म्हणजे 21 ऑक्टोबरला संपूर्ण महाराष्ट्र विधानसभेच्या 288 जागांसाठी मतदानाला जात आहे. महाराष्ट्र राज्य निर्मितीपासून बघितले तर अशी निवडणूक यापूर्वी कधीही झाली नव्हती. अशी निवडणूक होणे नाही, असेच म्हणावे लागेल. या निवडणुकीचे हे वेगळेपण सर्वार्थाने आहे. एक बाब म्हणजे ही निवडणूक होत आहे, हे फारसे जाणवत नाही. सामान्यत: निवडणूक म्हटले की, प्रचाराचा जो धुराळा असतो-उडतो- तसा तो यावेळी उडलेला नाही. जनसामान्यांपावेतो जाऊन ही निवडणूक भिडलेली नाही. पूर्वी निवडणुका होत त्या ..

जम्मू-काश्मीरचे विलीनीकरण...

विश्व संवाद केंद्र  दुसरे महायुद्ध संपल्यानंतर भारतात स्वातंत्र्याच्या आंदोलनाने वेग घेतला. 12 मे 1946 ला ब्रिटिश सरकारच्या कॅबिनेट मिशनने स्टेट ट्रिटीज अँड पॅरामाऊंटचे निवेदन चेंबर ऑफ प्रिन्सेसच्या चान्सलरला दिले. यानंतर 3 जून 1947 ला माऊंटबॅटन योजनेची घोषणा करण्यात आली. या योजनेंतर्गत एक सल्ला हा होता की, भारतातील 562 संस्थाने स्वत:चे भविष्य निश्चित करण्यास स्वतंत्र आहेत. म्हणजेच ते भारत किंवा पाकिस्तान यापैकी कुण्या एकाला स्वीकार करू शकतात. अखेर 18 जुलै 1947 ला युनायटेड किंगडमच्या ..

ओटीपी मॅच होतो ना!

यमाजी मालकर जग जेव्हा स्लोमोशनमध्ये बदलत होते, तेव्हा त्या बदलाचे पडसाद आधी पेपरात, मग पुस्तकात, सिनेमांत उमटत होते आणि मग बराच काळ ते लोकांच्या गप्पांचे विषय होत होते. आता बदलांना इतका वेग आला की जग वेगाने बदलते आहे, हे लक्षात येण्याआधीच आपण त्याचे भाग होऊन जात आहोत. गेल्या वर्षभरात असे काय बदलले आहे, याचा विचार केल्यावर लक्षात आले की, ज्या ओला आणि उबरचा उच्चार करायलाही कचरणारा आपला समाज आता ती सेवा सहजपणे वापरू लागला आहे. एवढेच नव्हे, तर झोमॅटो, स्वीगी, बिगबास्केट, ॲमेझॉन, फ्लिपकार्ट, ओयो अशी ..

मोकळे गुन्हेगार अन्‌ दुर्दशेत बंगाल...

अनागोहत्या वै भीमा अर्थात्‌ निरपराध की हत्या करना भयंकर है।-अथर्ववेदउत्सवी वातावरणात विरजण कसे पडते, हे पश्चिम बंगालच्या मुर्शिदाबाद येथील पाल परिवाराच्या परिचितांना विचारावे! कुठे दिवाळीसाठी दिवे लावण्याची तयारी सुरू होती अन्‌ कुठे कुळातील सर्व दीपक एकसाथ विझून गेले! मुर्शिदाबाद जिल्ह्याच्या जियागंज पोलिस ठाण्याच्या कांजीगंज भागात राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे स्वयंसेवक बंधुप्रकाश पाल, त्यांचा आठ वर्षांचा मुलगा आणि गर्भवती पत्नी यांची निर्घृण हत्या, बंगालमधील कायदा-सुव्यवस्थेची स्थिती किती ..

नावात बरेच काही असते, बरं का!

नियाज खान नावाच्या एका अधिकार्‍याने म्हटले की, त्यांना स्वत:चे नाव बदलवायचे आहे. कारण खान नावामुळे त्यांना ‘मॉब लिचिंग’ची भीती आहे. एखादा उन्मादी जमाव त्यांना कधीही घेरून मारू शकतो. रिलिजनचा पवित्र वेष असलेले दाढी-टोपीवाले कुणीही सुरक्षित नाहीत. नियाज यांनी तर चित्रपटातील खान तारकांनाही नाव बदलविण्याचा सल्ला दिला आहे. त्यांच्या नावामुळेच आजकाल त्यांचे चित्रपट चालत नाहीत, असा नियाज यांचा दावा आहे. वर्तमानपत्रांच्या बातम्यांमध्ये नियाज यांचा परिचय, मध्यप्रदेश सरकारचे एक अधिकारी म्हणून ..

शिक्षणात एकता आणि नावीन्य

स्वामी विवेकानंद म्हणतात, शिक्षणाद्वारे आपल्या मेंदूमध्ये भरलेली माहिती म्हणजे ज्ञान नव्हे. कारण यातील बरीच माहिती कुणाचे व्यक्तिमत्त्व घडवण्यात वा समाजोपयोगी नसते. माहिती अशी मिळवा, जी काही प्रमाणावर जगात महत्त्वपूर्ण परिवर्तन आणू शकते.    ‘शियान युनिव्हर्सिटी ऑफ सायन्स अॅण्ड टेकनॉलॉजी’ चायना येथे आयोजित ‘इंटरनॅशनल कॉन्फरन्स ऑन सेन्सर नेटवर्क्स अॅण्ड सिग्नल प्रोसेिंसग’ या परिषदेत ‘इन्व्हायटेड स्पीकर’ या नात्याने आमंत्रित करण्यात आलं, तेंव्हा ..

सरता संचिताचे शेष!

फेब्रुवारी महिना अर्धा सरत आला होता. मात्र यावर्षी थंडीचा ऋतू मागे सरायला तयार नव्हता. अधूनमधून माघ महिन्यातले सोसाट्याचे वारे सैरावैरा वाहत होते. दुपारची उन्ह मात्र अंगात ताप चढल्या सारखं तापत होतं. तर संध्याकाळी कधीतरी आभाळ हलकेच दाटून येत होतं.    चार दिवसांनी आईकडे जायलाच हवं होतं. ती माझ्या वाटेकडे डोळे लावून बसली असणार! दासनवमी जवळ आली होती. दासबोधाचं पारायण करायचं होतं. वर्षान्‌ वर्षांची प्रथा आणि जुनी सवय होती ती! लग्नाला पंधरा वर्षे झाली, तरी माझ्या नेमानी दासबोधाच्या ..

फाउंडेशन ऑफ लर्निंग

डॉ. शुभांगी रथकंठीवार9764996797  आजच्या तरुण पिढीला संपूर्ण राष्ट्राच्या प्रगतीसाठी शाश्वत विकासाची पावलं टाकण्यासाठी आवाहन, आग्रह आणि तदनंतर उद्युक्त करताना असं जाणवलं की, राष्ट्रउभारणीच्या स्वप्नांचा आवाका त्यांच्या दृष्टिपथाच्या आवाक्यात आणणं त्यांना काहीसं कठीण वाटत आहे आणि असं बहुतांशी का व्हावं? या पिढीस सक्षम बनवण्यासाठी आपण कुठे कमी पडत आहोत?   रिसर्च अँड इनोव्हेशन्स (आर अँड आय)च्या आधारे इस्रायल, अमेरिका, चायना, जपान आज आर्थिकदृष्ट्या केवळ स्वयंसिद्धच नव्हे, तर ..

आग्य्राहून सुटका : एक वेगळा परिप्रेक्ष्य़!

डॉ. सुमंत दत्ता टेकाडे9923839490 शिवाजीराजांनी आग्य्राच्या जीवघेण्या कैदेतून स्वतःची मुक्तता कशी करवून घेतली, हे आपण मागील लेखात पाहिले. आज एका पूर्ण वेगळ्या आणि नवीन मु्‌द्यावर आपण चर्चा करणार आहोत. इतिहास लेखनाचा आणि वाचकांच्या बाबतीत एक त्रिकालाबाधित सत्य आहे. साधारणपणे पहिले जो इतिहास लिहिल्या जातो त्याची छाप जनमानसावर दीर्घकाळ राहते. पण जेव्हा एखादा नवा विश्वसनीय पुरावा सापडतो, तेव्हा जुना इतिहास कमजोर पडतो. इतिहास अभ्यासकांना तर तो पुरावा मानणे क्रमप्राप्त ठरते पण वाचकांचे तसे नाही. ..

ड्रोनच्या मदतीने दहशतवाद!

ब्रिगेडियर हेमंत महाजन9096701253 पाकिस्तानची गुप्तहेर संस्था आयएसआयने ड्रोनच्या मदतीने एके-47 रायफल, स्फोटके, अमली पदार्थ आणि बनावट नोटा भारतामध्ये पाठवले आहेत. या सर्वांचे वजन 80 किलो होते. ड्रोनचा वापर अनेकवेळा करण्यात आला आहे. ड्रोन म्हणजे नेमके काय, तर एक छोटे विमान, जे विनापायलट रिमोटच्या मदतीने उडवता येते. ड्रोनची रेंज त्याच्या आकारावर, त्यातील तंत्रज्ञानावर अवलंबून असते. परंतु सध्या जे ड्रोन आपल्याकडे आहेत ते चार ते पाच किलो वजनापासून ते 20 -25 किलो वजन घेऊन 100 ते 200 किलोमीटर दूरपर्यंत ..

लोकमान्य, संतमान्य, देवमान्य...

आनंद देव9422465567 अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत खंबीरपणे उभं राहून परिस्थितीवर मात करून देशाचा नावलौकिक वाढविणार्‍या थोर पुरुषांची संख्या आपल्या देशाच्या इतिहासात खूप मोठी आहे. रामायण, महाभारतकाळापासून विचार केला, तर अशा महान व्यक्तींची यादी कोणी बनवूच शकणार नाही. एवढंच काय, नुसतं स्वतंत्रतापूर्व आणि स्वतंत्रताप्राप्तीनंतरच्या काळातील थोर पुरुषांची यादी तयार करता येणंदेखील अत्यंत कठीण आहे. त्यामुळे यादीचा विचार थोडा दूर ठेवू या. त्या सर्वांनी त्या त्या काळानुरूप आपल्या लढाया लढून, वैचारिक ..

सोशल मीडियावरील साथीच्या रोगांपासून सावधान!

यमाजी मालकर  जगात ‘डूम्सडे क्लॉक’ नावाचे एक प्रतीकात्मक घड्याळ आहे. संपूर्ण मानवी विनाशाच्या आपण किती जवळ येऊन पोचलो आहोत, हे ते घड्याळ दर्शविते. नोबेल पुरस्कार विजेते आणि जगातील काही जबाबदार नागरिक त्याची वेळ ठरवीत असल्याने त्याला महत्त्व आहे. या घड्याळात रात्री 12 वाजले तर संपूर्ण मानवी विनाश जवळ आला आहे, असे मानले जाते. युद्धखोरीमुळे वाढलेली अण्वस्त्रे, हवामान बदल, नव-नवीन राक्षसी तंत्रज्ञान या सर्वांमुळे येत असलेल्या जगाच्या विनाशतेचे ‘डूम्सडे क्लॉक’ हे आज, सर्व ..

धाव पाव गुरुमाय माझे...

या देवी सर्वभूतेषु शक्तिरूपेण संस्थिता।नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः।।  नवरात्र हे शक्ती आराधनेचे महापर्व आहे. या काळात शक्तीच्या नऊ स्वरूपाची पूजा केली जाते. वर्षातून चार वेळा नवरात्र साजरे केले जाते. पौष, चैत्र, आषाढ आणि अश्विन महिन्यातील प्रतिपदा ते नवमी या काळात नवरात्र पाळण्याचा प्रघात आहे. नवरात्रातील नऊ रात्रीत महालक्ष्मी, महासरस्वती आणि महाकाली तसेच नवदुर्गेच्या स्वरूपाची आराधना होते. भारतातील सगळ्या राज्यात नवरात्रपर्व उत्साहात साजरे होते. नवरात्र उत्सव, वसंत आणि शरद ऋतूच्या ..

जीविचे जाणते माता। तू मज माता रोकडी।

उद्या, रविवारी घटस्थापना. घट म्हणजे आपले शरीर. त्या नाशिवंत घटात प्रतिष्ठापना करायची ती, त्या ब्रह्मचीत्कला मातेची. उद्या अश्विन शुद्ध प्रतिपदा. शारदीय नवरात्राचा प्रारंभ. जगज्जननी अंबामातेचा नऊ दिवस आणि नऊ रात्री जागर. पहिल्या माळेपासून नवव्या माळेपर्यंत शांतपणे तळपणारा नंदादीप. उदाधुपाच्या गंधाने आणि मातृभक्तीच्या भावनेने भारलेले वातावरण. सनातन भारतीय संस्कृतीचा गजर करणारे हे दिवस. स्त्रीशक्तीला मातृरूपात पूजण्याचे पर्व. या देवी सर्वभूतेषु मातृरूपेण संस्थिता... या वचनाची आठवण करून देणारा हा ..

म. गांधीजींच्या विचारांची प्रासंगिकता...

वर्तमान जगाचे यथार्थ वर्णन, विख्यात अर्थतज्ज्ञ, पर्यावरण विशेषज्ञ बारबरा वॉर्ड हिने ‘प्रोग्रेेस फॉर ए स्मॉल प्लॅनेट’ या ग्रंथात संक्षेपाने पुढीलप्रमाणे केलेले आहे. ती म्हणते, ‘‘आज विकासाच्या प्रचलित वाटांनी पुढे चालताना आपला भ्रमनिरास होऊ लागतो. आपली भ्रमित, भांबावलेली स्थिती निर्माण होते. कारण आधुनिक पद्धतीचा औद्योगिक विकास जर असाच पुढेही सुरू राहिला, तर आपल्याला एका हाताने नव्या मोटारगाड्या आणि न्याहरीचे नवे जिन्नस मिळत असतानाच, दुसर्‍या हाताने घशाच्या वा यकृताच्या ..

सुसंवादी अंतर्बंध...

मानवी नैतिक मूल्यांचा सार्वजनिक जीवनात होत असलेला र्‍हास आज आपण पावलोपावली अनुभवत आहोत. सचोटी, विश्वास या बाबी दुर्मिळ होत आहेत.     संपूर्ण जगाने प्रगतिशील मार्गक्रमणाचा ध्यास जरी घेतला आहे, तरी वैयक्तिक रीत्या प्रत्येक जण इतका आत्मकेंद्रित होत चालला आहे का, की घरच्या वरिष्ठांना एकाप्रकारची उपेक्षित वागणूक देताना त्या स्वाभाविकतेत त्यांना जरादेखील चुकीचे वाटत नाहीये? काही आईवडिलांनीदेखील स्वकेंद्रित होऊन, स्वतःसाठी वेळ देता यावा म्हणून आपल्याच अपत्याला व्हर्च्युअल वर्ल्डच्या ..

भारतीय रेल्वेच्या खासगीकरणाचा ऐतिहासिक टप्पा!

यमाजी मालकर  बरोबर आठ दिवसांनी दिल्लीहून-लखनौला पहिली खासगी तेजस एक्सप्रेस रवाना होईल. ही गाडी चालविणारी आयआरसीटीसी ही सरकारीच कंपनी असली, तरी भारतीय रेल्वेपेक्षा वेगळी कंपनी आहे, त्यामुळे रेल्वेशिवाय इतर कंपनी रेल्वे चालविणार असल्याची भारतीय रेल्वेच्या 164 वर्षांच्या इतिहासातील ही पहिलीच वेळ असेल. हे 555 किलोमीटरचे अंतर ही गाडी सहा तासांत पार करेल आणि विमानाच्या तिकीटापेक्षा निम्म्याच भाड्यात प्रवासी हा आरामदायी प्रवास करू शकतील. (भाडे मागणी पुरवठ्यानुसार बदलते असल्याने श्रेणीप्रमाणे 1125 ते ..

जर्मन राजदूतांची भेट आणि अकारण वाद!

डॉ. मनमोहन वैद्य   भारतातील जर्मनीचे राजदूत वॉल्टर जे लिंडनर यांच्या, नागपुरातील राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या मुख्यालयाच्या, मागे झालेल्या भेटीवरून विनाकारण वाद उभा करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. नागपूर किंवा दिल्लीत राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या कार्यालयाला भेट देणारे लिंडनर हे काही पहिले राजदूत किंवा परदेशी रायनयिक नाहीत. अशा भेटी, चहा किंवा भोजनासोबत विचारांच्या आदान-प्रदानाच्या सहज परिपाठीचा भाग राहिला आहे. हे मात्र तितकेच खरे आहे की, अशाप्रकारची भेट सार्वजनिक करणारे ते पहिले राजदूत आहेत. ..

मेट्रोच्या लढाईत विकासवाद्यांचा सवाल

अभय देशपांडे  विकास आणि निसर्गरक्षण यांचा नेहमीच छत्तीसचा आकडा राहिला आहे. कारण निसर्ग जगण्याची साधनं पुरवतो पण जीवनशैलीच्या चढत्या श्रेणींचा विचार करता काही प्रमाणात का होईना, निसर्गाला हानी पोहोचण्याची शक्यता असते. त्यामुळे विकासाचे मुद्दे उभे राहतात, त्या प्रत्येक वेळी निसर्गरक्षक विरुद्ध विकासाचे समर्थक आमने-सामने उभे ठाकतात आणि त्यांच्यामध्ये संघर्षाची ठिणगी पडते. मग हा विकास एन्रॉनच्या निमित्ताने असोे वा मुंबईतल्या वादग्रस्त मेट्रो कारशेडच्या निमित्ताने असो. विकासाची ही व्याख्या भौतिक आणि ..

अभियांत्रिकी क्षेत्रातील अमूल्य रत्न : सर विश्वेश्वरैय्या!

डॉ. शुभांगी रथकंठीवार नुकताच ‘15 सप्टेंबर’ हा दिवस संपूर्ण भारतभरात ‘अभियंता दिन’ म्हणजेच अर्थात ‘इंजिनियर्स डे’ म्हणून साजरा करण्यात आला. या विशेष दिनी अभियांत्रिकी प्रगतीचा आढावा घेत असताना एक बाब विशेषत्वाने जाणवली, की- आपल्या अभियंत्यांनी केवळ भारतात नव्हे, तर जगाच्या पाठीवर सर्वत्र आपल्या कार्याद्वारे विशेष मोहर उमटवली आहे, आणि तीदेखील सर्व क्षेत्रात! फार विरळा क्षेत्र असं असावं, जेथे अभियांत्रिकी ज्ञान वापरल्या जात नाही आणि या कारणाने ‘अभियांत्रिकी ..

शिवसेना : व्हर्जन 2.0

डॉ. परीक्षित स. शेवडे  2019 च्या लोकसभेपूर्वी आमच्या काही पत्रकार बांधवांनी भाजप सत्तेबाहेर राहणार असून शिवसेनेला जेमतेम एक आकडी जागाच मिळतील, म्हणून अंदाज वर्तवला होता. प्रत्यक्षात मात्र सेनेने मुसंडी मारत 2014 पेक्षाही अधिक म्हणजे 18 जागा जिंकल्या. शिवसेना पक्षप्रमुख उद्धव ठाकरे यांनी गेल्या पाच वर्षांत खेळलेली राजकीय खेळी ही जबरदस्त असून शिवसेनेला लोकसभेत फायदा मिळवून देणारी आहे, हे मत मी वारंवार मांडत होतो, तेव्हा काही राजकीय तज्ज्ञांना ते पटत नव्हतं. आमच्या काही पत्रकार बांधवांनीही ..

भारताची सागरी सुरक्षा!

 ब्रिगेडियर हेमंत महाजन 5 सप्टेंबरला मलाक्काच्या तोंडावर असलेल्या साबांग बंदराला दोन भारतीय युद्धनौकांनी भेट दिली. भारत, थायलंड, सिंगापूर यांच्या नौसेना सप्टेंबर 16 ते 20 च्या दरम्यान अंदमान येथे संयुक्त युद्धाभ्यास करतील. चिंचोळ्या मलाक्का सामुद्रधुनीतून कोणत्याही अडथळ्याशिवाय सागरी वाहतूक चालू ठेवणं हा याचा उद्देश आहे. मलाक्कामधून जागतिक समुद्री वाहतुकीच्या निम्मी वाहतूक या मार्गावर नियंत्रण असलेल्या देशाची जगात सैनिकी शक्ती म्हणून दखल घेतली जाईल, यात शंका नाही. अशाप्रकारच्या नौसैनिक अभ्यासात ..

5 ऑगस्टनंतरचा पाकिस्तान...

जम्मू-काश्मीरला (देशविघातक) विशेष दर्जा देणारे कलम 370 निष्प्रभ करून नरेंद्र मोदी सरकारने एका दगडात अनेक पक्षी मारले आहेत. त्यातील बहुतांश पक्षी पाकिस्तानातील आहेत. हे कलम निष्प्रभ केल्यानंतर पाकिस्तानच्या ज्या वेळोवेळी प्रतिक्रिया आल्यात, त्यावरून पाकिस्तानमधीलच एक ज्येष्ठ राजकीय व त्यातल्या त्यात बरेचसे समतोल विश्लेषक नजीम सेठ यांनी पाकिस्तानचे वर्णन ‘मुंडके छाटलेले कोंबडीचे पिलू’ असे केले होते. अशा स्थितीत कुठे जावे आणि काय करावे, हेच पाकिस्तानातील सत्ताप्रतिष्ठानांना समजत नव्हते. तेव्हा ..

स्वातंत्र्यवीर सावरकरांप्रती द्वेषाची कारणे...

उदय माहुरकर थोर क्रांतिकारक आणि ‘राष्ट्र प्रथम’ या भूमिकेवरून निखळ हिंदुत्वाची ज्यात चर्चा आहे अशा ‘हिंदुत्व’ नामक पुस्तकाचे लेखक स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर यांची निंदानालस्ती करण्याची आपल्या देशात एक प्रथाच पडली आहे. सावरकरांसाठी आधी देश होता. देशापुढे कुठलीही गोष्ट, अगदी रिलिजनही नव्हता. असे असले तरीही समाजातील काही घटकांनी त्यांचा अतिशय द्वेषच केला. एवढ्यातच, कॉंग्रेस पक्षाची विद्यार्थी शाखा- एनएसयुआयच्या कार्यकर्त्यांनी दिल्ली विद्यापीठ परिसरात उभारण्यात आलेल्या ..

विनोबांचे विचारपाथेय...

विदर्भातील ऋषितुल्य विनोबा भावे यांच्या जयंतीचे 125 वर्ष 11 सप्टेंबरपासून सुरू झाले. विनोबा आचार्य कुळीचे. अध्ययन आणि अध्यापनाचा हा मूळ िंपड, म्हणूनच आचार्य. विनोबांनी शंकराचार्य, ज्ञानदेव आणि महात्मा गांधी यांच्या विचारांचे ऋृण सदैव जोपासले. या विचाराच्या सूक्ष्म अवलोकनातून त्यांनी ‘साम्यसूत्र-अभिधेय परम’ अशी परमसाम्यांची एक क्रांतिकारी अभिनव संकल्पना जगाला दिली. 108 साम्यसूत्रे सांगत, एक सच्चा समन्वयवादी विचार अन्‌ विचारांना एक नवी दिशा दिली.   विनोबा म्हणजे ज्ञानतपस्वी. ..

चांद्रयान-2 अपयशातून यशाकडे...

चांद्रयानातील विक्रम लॅण्डर सुरक्षितपणे चंद्राच्या पृष्ठभागावर अलगद उतरण्यात अयशस्वी ठरले. पृष्ठभागापासून केवळ दोन किलोमीटर अंतरावर हे लॅण्डर विक्रम पोहोचले असतानाच त्याच्याशी संपर्क तुटला. या घटनेमुळे भारतीय अवकाश संशोधनातील संशोधकांबरोबरच कोट्यवधी भारतीयांच्या हृदयाचा ठोका चुकला. त्यांच्या मनात क्षणभर अपयशाची भावना निर्माण झाली. ती तशी निर्माण होणे साहजिकच होते. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी स्वतः तिथे हजर होते. त्यांनाही क्षणभर निराशा लपवता आली नाही. सुदैवाने लवकरच सर्व जण सावरले. भावनांचा बहर ओसरल्यावर ..

केल्याने होत आहे रे, आधी केलेचि पाहिजे...

आग्र्‍याच्या दरबारातील अपमान सहन न झाल्याने स्वाभिमानी शिवाजीराजांनी बाणेदारपणे केलेली िंसहगर्जना आपण मागील लेखात बघितली. सुदैवाने औरंगजेबाने कुठलीही कारवाई न करता रामिंसहाला सूचना केली की, त्यांस तुझ्या हवेलीवर घेऊन जा व त्याची समजूत घाल. पुढे काही..

शेत खाणारे कुंपण काढण्याची गरज!

सुमंत पुणतांबेकर कुंपणच शेत खात असेल तर? या प्रश्नाचे उत्तर शोधून कठोर उपाय करणे गरजेचे झाले आहे. देशात सगळीकडे भ्रष्टाचार बोकाळला आहे. ज्या संस्थांवर भ्रष्टाचाराला आळा घालण्याची जबाबदारी आहे, त्याच संस्थांमधील काही लोक भ्रष्ट असल्याचे कटाक्षाने पुढे आल्याने चिंता वाढली आहे. गेल्या आठवड्यात पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या आदेशावरून सीबीआयने देशभरातील दीडशे ठिकाणी एकाच वेळी छापेमारी केली होती. यातली बहुतांश ठिकाणं ही सरकारी कार्यालयं होती, सार्वजनिक उपक्रमांची कार्यालयं होती. भ्रष्टाचारमुक्त ..

इन्कमटॅक्स नको, पण मग कोणता टॅक्स हवा?

यमाजी मालकर  पुण्यातील विश्वलीला न्यासने गेल्या 18 ऑगस्ट रोजी, राज्यसभा सदस्य आणि अर्थतज्ज्ञ सुब्रह्मण्यम्‌ स्वामी यांचे, ‘आर्थिक स्वातंत्र्य : आव्हाने आणि संधी’ या विषयावर व्याख्यान आयोजित केले होते. सध्या सर्वाधिक चर्चा असणारा विषय असल्याने हजारभर नागरिक त्याला उपस्थित होते. रामजन्मभूमी आणि काश्मीर हा विषय नसताना त्यासाठी त्यांनी घेतलेला वेळ सोडला, तर व्याख्यान चांगले झाले. देशात आता संरचनात्मक बदलांची गरज आहे आणि ते केले तर भारतात प्रचंड संधी आहेत, असे त्यांचे मत पडले. इन्कमटॅक्स ..

साहित्यातील श्रीगणेश...

संगीता वाईकर संतश्रेष्ठ ज्ञानेश्वरांनी ज्ञानेश्वरीच्या आरंभी ‘ॐ नमोजी आद्या। वेद प्रतिपाद्या।। जय जय स्वसंवेद्या। आत्मरूपा।।’ असे म्हणून श्रीगजाननाला नमन करून ज्ञानेश्वरी या सर्वश्रेष्ठ ग्रंथाला प्रारंभ केला. गण म्हणजे समूह आणि जो समूहाचा अधिपती तोच गणपती. या समूहात कला, विद्या, खेळ, कष्टकरी, सर्वच प्रकारच्या माणसांना एकत्र आणणारा देव म्हणजे प्रत्यक्ष गणराय. बुद्धीची देवता आणि चौसष्ट कलांचा स्वामी म्हणजे देवांचा देव गजानन होय. गणपती ही देवताच ज्ञानाची, सर्व कलंची, विद्येची, प्रतिभेची ..

धुरंधर औरंगजेब

डॉ. सुमंत दत्ता टेकाडे शिवाजी महाराजांचा सर्वात मोठा शत्रू कोण, असा प्रश्न विचारला तर हमखास जे नाव पुढे येते- ते म्हणजे ‘औरंगजेब!’ असे म्हणतात की जर तुम्हाला नायकाला समजून घ्यावयाचे असेल तर पहिले खलनायक समजावा लागतो. जसे राम समजून घेण्याआधी रावण समजावा लागतो, म्हणजे लक्षात येते की मायावी, सामर्थ्यवान, बुद्धिवान रावणासोबत लढताना रामचंद्रांना किती तयारी करावी लागली असेल. तसेच शिवाजीराजांना समजून घ्यायचे असेल तर कुटिल, धूर्त अन चाणाक्ष औरंगजेब समजून घ्यावा लागतो. तसे न केल्यास शिवाजीराजे ..

पुराच्या विळख्यातील महाराष्ट्र...

सुधीर पाठक8888397727 यावेळी महाराष्ट्रात अभूतपूर्व परिस्थिती निर्माण झाली आहे. पश्चिम महाराष्ट्र, कोकण, अतिपूर्वेकडील विदर्भ आणि उत्तर महाराष्ट्राच्या काही भागात न भूतो पूरस्थिती निर्माण झाली. अतिशय कमी दिवसात विक्रमी पावसाचा अनुभव यावेळी सांगली, कोल्हापूर, सातारा या जिल्ह्यांनी घेतला; तर त्याच वेळी मराठवाड्यात कृत्रिम पाऊस पाडण्याचे प्रयास सुरू होते. विदर्भात पाऊस पडला नाही असे नाही, पण तृषार्त भूमी धडपणाने शांतवलेली नाही. अशी स्थिती महाराष्ट्रात कधीही आली नव्हती. सामान्यत: महाराष्ट्रावर ..

लोकसंख्यावाढ आणि मोदींचे आवाहन!

गजानन निमदेव  आपण स्वतंत्र भारतात राहात असलो आणि या देशाचे सर्वाधिकारसंपन्न नागरिक असलो, तरी एक गोष्ट कायम लक्षात ठेवली पाहिजे की, आपल्यापैकी प्रत्येक जण हा निसर्गावर अवलंबून आहे. नैसर्गिक साधनसंपत्तीच्या उपलब्धतेमुळे मनुष्याचे जीवन सुकर झाले आहे. त्यामुळे आपल्यापैकी प्रत्येक जण स्वतंत्र नव्हे, तर आश्रित आहे, हे लक्षात घेतले पाहिजे. आज उपलब्ध असलेली नैसर्गिक संसाधनं पुढली किती वर्षे उपलब्ध राहतील आणि आपल्याला पुरतील, याचा अंदाज करणे कठीण आहे. परंतु, आज ज्या गतीने आपण नैसर्गिक संसाधनांचा अतिरेकी ..

करोगे याद तो हर बात याद आयेगी...

रत्नाकर लि. पिळणकरनिधनाच्या बातम्या कानावर येतात, वाचल्या जातात, पाहिल्या जातात. त्यावर लगेच धक्कादायक प्रतिक्रिया किंवा अस्वस्थता निर्माण होतेच असं नाही. कारण मृत्यू अटळ आहे. तो आसपास रेंगाळतच असतो आणि त्याच्या इच्छेनुसार तो ‘अंत:स्थ’ व्यक्तीला आपल्या सोबत नेतो. ती व्यक्ती कोण? यावर आपण आपल्या भावना व्यक्त करतो. खय्यामसाहेबांचं निधन झाल्याची बातमी कुणीतरी फोन करून लगेच मला कळवायला हवी होती, कारण तेवढ्याच वेगाने ती प्रसिद्धी माध्यमावर पसरली होती. परंतु, ती मला कुणी आमच्या संगीतक्षेत्रातील ..

सागरी जिहाद नि भारताची सुरक्षा व्यवस्था!

ब्रिगेडियर हेमंत महाजन जम्मू-काश्मीरचा विशेष राज्याचा दर्जा रद्द केल्यानंतर पाकिस्तानातील दहशतवादी संघटना तेथील दहशतवाद्यांना भारतात हल्ल्यासाठी चिथावत असल्याचं वृत्त आहे. पाकिस्तानचे पंतप्रधान इम्रान खानी यांनी स्वतः पुलवामासारख्या हल्ल्याची भीती यापूर्वी व्यक्त केली होती. त्यानंतर आता पाकिस्तान समुद्री जिहादचा कट आखत असल्याचं वृत्त इकॉनॉमिक टाइम्सने सुत्रांच्या आधारे दिलं आहे. यानंतर नौदलासाठी हाय अलर्ट जारी करण्यात आला. पाकिस्तानातील दहशतवादी संघटना दहशतवाद्यांना समुद्री मार्गे भारतात ..

काश्मिरी जनतेचा आर्थिक विकास

ब्रिगेडियर हेमंत महाजन9096701253 जम्मू - काश्मीरला विशेष दर्जा देणारे तसेच काश्मीर समस्येचे मूळ असणारे घटनेतील 370 वे कलम रद्द करण्याचा ऐतिहासिक आणि अतिशय धाडसी असा निर्णय घेत पंतप्रधान नरेंद्र मोदी सरकारने इतिहास घडवला आहे. कलम 370 काढल्यामुळे देशाचे आणि कश्मिरी जनतेचे अनेक फायदे होणार आहेत, परंतु एक महत्त्वाचा फायदा म्हणजे कश्मीरमध्ये आर्थिक विकासाचा दर वाढेल, यामुळे युवकांना रोजगार मिळेल आणि यामुळे त्यांचे दहशतवादाकडे जाण्याचे प्रमाण नक्कीच कमी होईल.   370 आणि काश्मिरी जनतेची ..

काश्मिरी जिहाद पंजाबी पाकिस्तानच्या कुवतीपलीकडे!

विनय जोशी92602 4146 सध्या पाकिस्तानात दोन शक्तिशाली, पण परस्परविरोधी गट सक्रिय आहेत. या गैरपंजाबी अशा बलुच, पश्तुन, सिंधी लोकांमध्ये पाकिस्तानी सैन्याच्या विरोधात टोकाच्या क्रोधाची भावना आहे. कोणत्याही स्थितीत पाकिस्तानच्या काश्मिरी जिहादला समर्थन देण्याच्या ते मानसिकतेत नाहीत. दुसरा गट पंजाबी लोकांचा आहे, जो टोकाचा राष्ट्रवादी आहे आणि काश्मीरच्या कलम 370 च्या मुद्यावर भारताविरोधात तत्काळ सैनिकी कारवाई करण्यासाठी सैन्यावर दबाव टाकत आहे.   ही 1971 नंतरची पाकिस्तानी सैन्याची ..

प्रेरणादायी निसर्गयात्रा

अभय देशपांडे निसर्ग जपणं ही प्रत्येकाची जबाबदारी आहे. गेल्या काही वर्षांमधल्या बेजबाबदार मानवी कृत्यांमुळे पर्यावरणाचा ढासळलेला तोल सावरायचा असेल तर प्रत्येक माणसाने पुढाकार घेणं गरजेचं आहे. आत्तापर्यंत आपण वैयक्तिक सुखासाठी निसर्गाचा हवा तसा उपयोग करून घेतला. विकासाच्या चुकीच्या संकल्पना निसर्गाच्या मुळावरच उठवून एक प्रकारे आपण आत्मघात करवून घेतला. आता मात्र फार थोड्या संधी शिल्लक असताना शर्थीचे प्रयत्न करणं, ही गरज नसून प्रत्येकाची जबाबदारी आहे. ही वस्तुस्थिती सातत्याने आणि प्रकर्षाने पुढे ..

पाकिस्तानचे समर्थक कोण?

भारताद्वारे जम्मू-काश्मीरमधून अनुच्छेद 370 हटविणे आणि या राज्याच्या प्रशासकीय पुनर्गठनामुळे अस्वस्थ पाकिस्तानने पहिल्या आठवड्यातच जगातील सर्व दरवाजे खटखटविले. पहिली तक्रार अमेरिकेकडे केली. कारण अमेरिकी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्याशी पाकिस्तानी पंतप्रधान इम्रान खान एवढ्यातच भेट घेऊन आणि काश्मीरप्रश्नी मध्यस्थतेचे पिलू सोडून परत आले होते. अमेरिकी परराष्ट्र व्यवहार विभागाचे प्रवक्ता मॉर्गन ऑर्टागस यांनी स्पष्ट शब्दांत सांगितले की, काश्मीर मुद्यावर त्यांच्या देशाच्या धोरणात कुठलेच परिवर्तन ..

कलम 370 चा लोप; राष्ट्रीय एकात्मतेच्या दिशेने एक पाऊल!

‘‘माननीय पंतप्रधान, तुमचे हार्दिक अभिनंदन! मी माझ्या जीवनात हा दिवस बघण्याची प्रतीक्षा करीत होती.’’ माजी परराष्ट्र व्यवहार मंत्री सुषमा स्वराज यांनी आपल्या आकस्मिक निधनापूर्वी हे टि्‌वट केले होते. भावुक करणारे हे टि्‌वट, कोट्यवधी भारतीयांच्या भावनांना अभिव्यक्त करणारे आहे.     5 ऑगस्टला सकाळी भारताच्या राष्ट्रपतींनी एक संवैधानिक आदेश क्र. 272 जारी केला. यात महामहीम राष्ट्रपतींकडून अनुच्छेद 370 च्या उपबंध 1 द्वारा प्रदत्त अधिकारांचा उपयोग ..

काश्मीर पुनर्रचना, संघाचा प्रस्ताव अन्‌ ऐतिहासिक निर्णय!

अखेर कलम 370 आणि कलम 35-अ रद्द करून, गृहमंत्री अमित शाह यांनी एक ‘नव काश्मीर’ जन्माला घातले अन्‌ इतिहासच घडविला. हा निर्णय केवळ ऐतिहासिकच नाही, तर दूरगामी परिणाम करणारा, राजकीय कलाटणी देेणारा धाडसी निर्णय होता. लोकांच्या शब्दांत मोदी सरकारचा खरा ‘छप्पन्न इंची छातीचा’ हा घेतलेला निर्णय म्हणावा लागेल. यासाठी पंतप्रधान मोदी, अमित शाह आणि अजित डोवाल या त्रिमूर्तीचे अभिनंदन आज सारा देश करतोय.     या ऐतिहासिक निर्णयामागची जी अदम्य राजकीय इच्छाशक्ती ..

समज-गैरसमज!

मानवी मन प्रत्येक घटनेमागचं कारण, मीमांसा शोधीत असते. अर्थातच, ही कारणमीमांसा काळाच्या कसोटीवर टिकणारी असतेच, असे नाही. असे असले तरी, असे समज त्याप्रमाणे एखाद्या घटनेची कारणमीमांसा शतकान्‌ शतके मानवी मनात घर करून असते. अशा अनेक घटनांचे वैज्ञानिक तत्त्वावर आधारित स्पष्टीकरण उपलब्ध आहे. तरी ते सर्वसामान्य माणसाने स्वीकारलेले असेलच, असे नाही. सूर्य आणि चंद्रग्रहण या घटनांबाबत अशी परिस्थिती आहे. नियमीत घडणार्‍या या खगोलशास्त्रीय घटनांबद्दल अद्यापही प्रचंड गैरसमज आहेत. या गैरसमजांचे मूळ मानवी ..

शिवाजीराजांचा आपद्धर्म!

संपूर्ण हिंदुस्थानवर आपली सत्ता असावी, अशी मोगलांची सुप्त आकांक्षा होती. अकबरापासूनच्या सर्व सुलतानांनी त्यासाठी आपली बरीच शक्ती पणालाही लावली होती. औरंगजेब तर दख्खनचा सुभेदार असतानाच हे स्वप्न पूर्ण करू इच्छित होता. पण पुढे दिल्लीचा सत्तासंघर्ष आणि त्यात स्थिरस्थावर व्हायला लागलेला वेळ, यामुळे त्याचे दक्षिणेकडे दुर्लक्ष झाले. याचाच फायदा घेत शिवाजीराजांनी झपाट्याने आपले पाय पसरायला सुरुवात केली. शिवाजी जर दख्खनमध्ये बलवत्तर झाला अन्‌ त्याने आदिलशाह व कुत्बशाहशी संधान बांधले, तर आवळलेली ही मूठ ..

नाईट वॉचमन!

नरेश माझा वर्गमित्र! लई-भारी हुशार गडी! पण कायम अस्थिर आणि चंचल. अखंड धावता जीव. मी त्याला ‘निवांतपण हरवलेला प्राणी’ असं नाव दिलं होतं. शाळा सुटल्यापासून आमची गाठभेट नाहीच, म्हणून शेवटी मी फेसबुकला विचारलं- ‘‘आपण यांना पाहिलंत का?’’ आणि हुडकला पठ्‌ठ्याला एकदाचा. व्हॉट्‌स नंबर घेतला. ऑडिओ, व्हिडिओे झाला. आता तसं खास काम काहीच उरलं नव्हतं. बस्स! समोरा-समोर बसून हातात हात गुंफून शिळोप्याच्या गप्पा लावायच्या होत्या ! पण प्रत्यक्ष भेटीचा योग जुळून येत नव्हता.&nbs..

महाराष्ट्राची सशक्त सहकार चळवळ!

 भालचंद्र कुलकर्णी भारतीय संस्कृतीत सहकार ही वृत्ती मुळातच दडलेली आहे. ती आजही तितकीच सहजपणे भारतीयांनी अंगीकारलेली आहे. भारतात प्रामुख्याने महाराष्ट्र, गुजरात, कर्नाटक आणि आंध्रप्रदेशात सहकार चळवळ रुजली आणि मोठ्या प्रमाणावर वाढलेली दिसते. महाराष्ट्रातील सहकार चळवळीचा इतिहास 100 वर्षांपेक्षा अधिक आहे. सुरुवातीस प्रामुख्याने ग्रामीण भागातील सहकार चळवळ आता शहरी भागातदेखील मोठ्या दिमाखात काम करीत आहे. साखर कारखाने, सूतगिरण्या, दुध सोसायट्यांबरोबरच आता पतसंस्था, नागरी सहकारी बँकांचे मोठे योगदान ..

सहकारातून समृद्धीकडे...

भारतासारख्या प्रगतशील देशात विकासाची खरी संकल्पना सहकार चळवळीच्या माध्यमातूनच जनमानसात रुजली. सन 1904 मध्ये इंग्रजांनी पहिला सहकार कायदा आपल्या देशात लागू केला. त्यावेळची शेतकर्‍यांची दयनीय अवस्था बघता शेतकर्‍यांना डोळ्यांसमोर ठेवूनच त्यावेळच्या सरकारने हे पाऊल उचलले. भारत स्वतंत्र झाल्यानंतर केंद्रात व त्या त्या राज्यात वेगवेगळे सहकार कायदे अस्तित्वात आले. स्वातंत्र्यानंतर सहकाराचा व्याप मोठ्या प्रमाणात वाढला. सहकाराचा आयाम बँका, पतसंस्था, कृषी व ग्रामीण सहकारी संस्था, साखर कारखाने, दुग्ध ..

सहकारी बँकांसमोरील आव्हाने

प्रा. संजय भेंडेसहकारी बँकांचे देशाच्या ग्रामीण विकासात फार मोठे योगदान आहे. ते कुणीही नाकारूच शकत नाही. ‘स्टेट लेव्हल बँकर्स’ कमिटी म्हणून एक कमिटी आहे. ‘एसएलबीसी’ असे याला म्हणतात. याचे अध्यक्ष मुख्यमंत्री असतात. त्याला राज्यातल्या सर्व राष्टीयीकृत बँका आणि राज्यातील राज्य सहकारी बँका यांना तीन महिन्यातून एकदा बोलाविले जाते. आत्ताच एसएलबीसी झाली. मुख्यमंत्र्यांनी आढावा घेतला तेव्हा राज्य सहकारी बँक आणि जिल्हा बँकांचे कर्जपुरवठ्यातील योगदान 65 टक्के आहे, तर राष्ट्रीयीकृत ..

कर्ज व्यवस्थापन

धनंजय तांबेकर  मराठीत एक म्हण आहे, ‘चादर पाहून पाय पसरा.’ ही म्हण सी. डी. रेशोकरिता चपखल बसते. ठेवींच्या 60 ते 65% कर्ज वितरण (क्रेडिट-डिपॉझिट रेशो) आदर्श मानलं आहे. त्याला कारणही तितकंच महत्त्वाचं आहे. ठेवीदारांना मागताक्षणी ठेवी परत करता याव्यात, याकरिता प्रस्तुत सी.डी. रेशो प्रमाण आपण पाळतो. या एका निकषावर मर्यादा असती तर ठीक, पण खरी गंमत पुढे आहे. एकीकडे सी.डी. रेशोचा मापदंड असतानाच खेळत्या भांडवलाचे (वर्किंग कॅपिटल) 65% इतकी रक्कम आपण कर्जस्वरूपात वितरित करू शकतो. हे प्रकरण इथेच ..

चांद्रयान-2

डॉ. पंडित विद्यासागर चांद्रयान-2 मोहिमेची बीजे चांद्रयान-1 मध्ये रोवली गेली होती. चांद्रयान-1 मोहीम अनेक अर्थांनी यशस्वी ठरली होती. त्यासाठी भारतीय बनावटीचा अग्निबाण वापरण्यात आला होता. त्यापूर्वी पृथ्वीच्या कक्षेत उपग्रह सोडण्यासाठी अग्निबाणांचा उपयोग केला होता. चांद्रयान-1 मोहिमेमुळे आपण चंद्राच्या कक्षेत पोहचू शकतो, हे सिद्ध झाले. त्याचप्रमाणे ते यान चंद्राभोवती एक वर्षभर फिरवत ठेवण्यात भारत यशस्वी झाला. चांद्रयान-1 या मोहिमेत चंद्रावर अलगदपणे उतरता आले नाही तर निरीक्षणासाठीचे उपकरण चंद्रावर ..

भाजपाच्या संयमाची परीक्षा बघणारे कर‘नाटकी’ नाट्य!

सुधीर पाठक/8888397727 अखेर कुमारस्वामी सरकारने कर्नाटक विधानसभेतील आपले बहुमत 99 विरुद्ध 105 मतांनी गमावले. 14 महिन्यांचे एक अनैसर्गिक सत्तासमीकरण संपुष्टात आले. फक्त नकारात्मक बाबींवर आधारित सरकार टिकविण्यासाठी किती म्हणून तडजोडी कराव्या लागतात, याची साक्ष म्हणून वारंवार इतिहासात उल्लेख करावा लागेल, असा हा कालखंड कर्नाटकच्या राजकीय जीवनातून आता संपला आहे. अखेर लोकशाही जिंकली आहे. राजकीय जीवनातील सकारात्मकतेची सरशी झाली आहे. मात्र, ही सरशी होताना जेवढे म्हणून राजकीय रडीचे डाव रचले गेलेत तेवढे यापूर्वी ..

मानवी इतिहासांतील अपूर्व क्षण

50 वर्षांपूर्वी 22 जुलै 1969 रोजी प्रकाशित तरुण भारतचा अग्रलेख अनादिकालापासून भूतलावरील मानव ज्या चंद्राकडे आशेने पाहात होता, ज्याच्याबद्दल असंख्य कविकल्पना नित्य प्रस्फुरित होत होत्या, ज्याची वर्णने पुराणांतून आपण वाचत होतो, त्याच चंद्रलोकावर दोघा मानवांनी पाऊल ठेवल्याची व त्या अपरिचित भूमीवर अल्पकाळ वास्तव्य आणि वाटचाल केल्याची रोमहर्षक, चित्तथरारक घटना म्हणजे मानवाच्या विज्ञाननिष्ठेचा अत्यंत सुंदर आविष्कार होय. अनंतकाळापूर्वीपासून पृथ्वीच्या हृदयाचा जो हा भाग दूर अंतराळात एकाकी भ्रमण करीत ..

नेते-माफिया-अधिकारी आणि मोदी सरकार!

 गजानन निमदेव   ‘अच्छे दिन आनेवाले हैं,’ असा नारा देत नरेंद्र मोदी यांनी 2014 च्या लोकसभा निवडणुकीत, भारतीय जनता पार्टी आणि मित्रपक्षांच्या उमेदवारांचा प्रचार केला होता. त्याच्या परिणामी 2014 मध्ये भारतीय जनता पार्टीला स्वबळावर सरकार स्थापन करता येईल एवढ्या बहुमतापेक्षा अधिक 10 जागा मिळाल्या होत्या. 282 जागा जिंकणारा भाजप, हा पहिला गैरकॉंग्रेसी पक्ष ठरला होता. भ्रष्टाचाराला लगाम घालू, काळा पैसा सरकारी तिजोरीत आणू, अशी आश्वासनं मोदींनी दिली होती. ती पाळली नाहीत, अशी ..

अवकाश विज्ञानात भारताचे योगदान...

सम्राट कदम  भारतीय अवकाश संशोधन संस्था (इस्रो) चंद्रावरील महत्त्वाकांक्षी मोहीम चांद्रयान-2 चे प्रक्षेपण करत आहे. आत्तापर्यंत मानवासाठी अपरिचित असलेल्या चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर चांद्रयानातील रोव्हर प्रग्यान आणि लँडर विक्रम संशोधन करणार आहे. जगाच्या अवकाश विज्ञानाच्या वाटचालीतील ही एक महत्त्वपूर्ण घटना आहे. देशाच्या अवकाश विज्ञानातील प्रगती बघता, ही सर्व देशबांधवांसाठी अभिमानाची घटना ठरणार आहे. आपल्या देशाची अवकाशशास्त्रातील वाटचाल कधी आणि कशी सुरू झाली, त्याचा इतिहास काय आहे, आपल्या पूर्वजांनी ..

कथा चंद्रविजयाची...

मा. बा. मोडक शतकानुशतके पृथ्वी आणि चंद्र एकमेकांपासून लक्षावधी मैल अंतरावर अंतराळात फिरत आहेत. लोण्याच्या गोळ्यासारखा दिसणारा शुभ्र, शीतल चंद्र म्हणजे लहान मुलांचे आणि कविजनांचे फार मोठे आकर्षण! पण, हा चंद्र असा दुरूनच मुलांना आणि कवींना प्रेरणा देत राहील, आपल्या जवळपास कुणाला फिरकू देणार नाही, असेच आतापर्यंत सर्वांना वाटत होते आणि चंद्र व पृथ्वी यांच्यातील जवळजवळ दोन लक्ष मैलांच्या अंतरामुळे तर चंद्राजवळ जाणेच असंभवनीय आहे, असा सर्वसामान्य माणसांचा ग्रह झाला होता. परंतु, आहे त्यात समाधान ..

तेलजहाजांची सुरक्षा!

ब्रिगेडियर हेमंत महाजन9096701253 इराण आणि अमेरिकेतील तणाव गेल्या काही दिवसांत मोठ्या प्रमाणावर वाढला असून इराणवर युद्धाचे ढग गडद होण्यास सुरुवात झाली आहे. अमेरिकेने कतारमध्ये पहिल्यांदाच एफ-22 स्टेल्थ फायटर विमाने तैनात केल्याने कोणत्याही क्षणी युद्ध होण्याची शक्यता वर्तविली जात आहे. मागच्या आठवड्यात इराणने अमेरिकेचे हेरगिरी करणारे ड्रोन विमान पाडल्यानंतर दोन्ही देशांमध्ये मोठा तणाव निर्माण झाला आहे. नाविकांची तेलवाहू जहाजांवर तैनातीसौदेशाच्या जहाज भवनमध्ये एक महत्त्वाची बैठक मागच्या आठवड्यात ..

सरकार नव्हे, समाज आहे संघाचा आधार!

डॉ. मनमोहन वैद्यसह सरकार्यवाह राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ निवडणुकीच्या काळात भारतात युद्धासारखे वातावरण दिसत होते. आता सारी धूळ बसल्यावर चित्र स्पष्ट झाले आहे. देशाच्या जनतेने एका राष्ट्रीय पक्षाला मजबूत समर्थन देऊन सत्तारूढ केले आहे. आरोप-प्रत्यारोपांच्या धुमश्चक्रीत, विभाजनवादी राजकारण करणार्‍या गटांकडून राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघावरही अकारण आधारहीन आरोप लावले जात होते. स्वातंत्र्यवीर सावरकर आणि द्वितीय सरसंघचालक माधव सदाशिव गोळवलकर (श्रीगुरुजी) यांच्या वक्तव्यांचा संदर्भ सोडून, कुठल्याही ..

पक्षपाताने अंध राजकीय विश्लेषकांना धडा

देवेंद्र कुमार •विजय चौथाईवाले 28 मे 2019 रोजी वाराणसी येथे आभारप्रदर्शनाच्या भाषणात पंतप्रधान नरेंद्र मोदी म्हणाले की, भारतातील राजकीय विश्लेषक अजूनही 20 व्या शतकातच जगत आहेत. त्यामुळे 21व्या शतकाच्या भारतीय राजकारणातील वास्तवाची त्यांना कल्पनाच आलेली नाही. गेल्या पाच वर्षांतील तसेच नुकत्याच पार पडलेल्या 2019च्या सार्वत्रिक निवडणुकींचे योग्य विश्लेषण करण्यात राजकीय विश्लेषकांना जे सातत्याने अपयश आले, त्या संदर्भात कदाचित पंतप्रधानांनी वरील मत व्यक्त केले असावे. भारतीय समाजाचे सामाजिक व भौगोलिक ..

योग थेरपी नव्हे, कल्याणकारी जीवनशैली!

रोज काही व्यायाम होतो का? उत्तर माहीत असलेले असे काही प्रश्न आम्हाला विचारावेच लागतात. हो. रोज मी अर्धा तास योगा करतो. असं त्या प्रश्नाचं ठरावीक खोटं उत्तर ठरलेलं असतं. खोटं यासाठी की, तो योगा कधीतरीच योगायोगानं केला जातो, रोज नाही. तोही चोवीस तासातले फक्त अर्धा तास. प्राचीन भारतीय इतिहासाचा अभ्यास केला तर आपल्या असं लक्षात येतं की, आपल्या पूर्वजांनी योग व्यवहारात आचरला होता. प्राणायाम, ध्यान, कुंडलिनी जागृती, प्राणाचं उर्ध्वगमन अशा कितीतरी गोष्टी त्यांना अभ्यासानं प्राप्य झाल्या होत्या. युद्धातील ..

नवे तंत्रज्ञान आणि रोजगारांची निर्मिती

- डॉ. भरत झुनझुनवाला एटीएम आल्यामुळे बँकेतील रोखपालाच्या नोकर्‍या कमी झाल्या. मोबाईल फोन आल्यामुळे एसटीडी बूथचा धंदा पार लयाला गेला. अशी अंतहीन अनेक उदाहरणे आहेत. मात्र, नवीन तंत्रज्ञान आल्यामुळे जर काही रोजगार संपुष्टात येत असतील, तर अनेक नवीन प्रकारच्या रोजगारांचीही निर्मिती यामुळे होत असते, हीदेखील वस्तुस्थिती आहे. याचाच अर्थ, नव्या तंत्रज्ञानामुळे रोजगारावर मोठे संकट कोसळलेले नाही. उदाहरणार्थ, एटीएम आले तर त्याच्या देखभाल, दुरुस्ती व संचालनक्षेत्रात नवीन नोकर्‍या निर्माण झाल्या. ..

मोदींचे धक्के!

विलास पंढरी9860613872 2014 च्या लोकसभा निवडणुकीत एकट्या भाजपाला 282 जागा मिळवत, पूर्ण बहुमताच्या जोरावर पंतप्रधान होत जबरदस्त धक्का देणार्‍या मोदींनी गेल्या पाच वर्षांत अनेक धक्के दिले आहेत. त्यातील काही वादग्रस्त ठरले असले, तरी विरोधकांना नामोहरम करणारे ठरले, हेही खरे आहे. निवडणूक जिंकताच, सामान्य माणसाप्रमाणे छोट्या घरात राहणार्‍या आपल्या आईचा आशीर्वाद घेणे, स्वतःला प्रधानसेवक संबोधणे, संसदेत पाऊल टाकण्यापूर्वी संसदेला डोकं टेकवून केलेला नमस्कार, अचानक पाकिस्तानमध्ये जाऊन नवाझ ..

एका रस्त्याची आत्मकथा!

विवेक सकदेव9326906049 मध्यंतरी ‘तरुण भारत’ तसेच इतर वर्तमानपत्रांमध्ये नागपुरातील रस्त्यांबद्दल बरेच चर्चितचर्वण व छायाचित्रे येत होते. तेव्हापासून माझे व लेखकाचे हितगुज सुरू होते. मी लेखकाला विनंती केली की- माझी आत्मकथा तुमच्या लेखणीतून उतरते का बघा! म्हणजे सर्वांना माझ्या व्यथा कळतील. मित्रांनो, माझा जन्म कधी झाला, हे जरी मला आठवत नसले, तरी तो रामायण-महाभारत घडण्याच्या आधी नक्कीच झाला. कारण राम माझ्या अंगावरूनच वनवासात गेले तर महाभारतासाठी माझाच वापर झाला. मला आठवते- माझ्या ..

हँग ग्लायडर...

कॅप्टन निलेश गायकवाड9420286000धाडसी खेळ, धाडसी कर्तब या मानवाला कायम आकर्षण असणार्‍या गोष्टी आहेत. त्यातच हवाई कर्तब, खेळ तर रोमांचाचा शिखरावर आहेत. ‘हँग ग्लायडर’ हा असाच एक रोमांचकारी खेळ आहे. या ‘हँग ग्लायिंडग’चा शोध सर्वात पहिले चीनमध्ये सहाव्या शतकात लागला होता. त्यावेळी त्यांनी जे पहिले ‘हँग ग्लायडर’ बनवले ते सर्व साधारण वजन असणार्‍या माणसाला पेलवू शकेल असे होते.   हलकेअल्युमिनिअमचा पातळ कागद किंवा नायलॉन असणार्‍या पात्यानेबनलेल..

बद‘सुरत!’

डॉ. सुमंत दत्ता टेकाडे9923839490 महाराज सुरतेवर आक्रमण करण्यास निघाले हे आपण मागील लेखात बघितले. पौष शु. व्दितीयेला (6 डिसेंबर 1663) राजांनी त्र्यंबकेश्वरला जाऊन देवाधिदेव महादेवाचे दर्शन घेतले. तिथून राजे गुजराथेकडे दौडत निघाले. इतक्या मोठ्या संख्येत सेना कुठे निघाली, याची शंका येऊ नये म्हणून आपण औरंगाबादेवर आक्रमण करायला निघालो आहोत, अशी हूल राजांनी उडवून दिली. आणि स्वतः मात्र जव्हार, रामनगरमार्गे सुरतची वाट धरली. तिकडे गुजराथ प्रांतात राजांनी अफवा उडवून दिली की मोहोबतखानाच्या आदेशानुसार पट्टणचे ..

कोटीच्या कोटी उड्डाणे झेपावी उत्तरेकडे!

शास्ताखानावरील अकल्पित छापा हा खानासकट औरंगजेबाचीही झोप उडविणारा ठरला. शिवाजी राजांची निर्भयता किती उच्च कोटीची असावी, याचा अंदाज इथे येतो. हा छापा शिवाजीराजांच्या शास्त्रशुद्ध युद्धतंत्राचा उत्कृष्ट नमुना होता. राजांना स्वतःच्या सामरिक शक्तीच्या मर्यादा माहिती होत्या. त्यामुळे समोरासमोरच्या लढाईमध्ये खानाच्या फौजेला आव्हान देणे, हा मूर्खपणा ठरला असता. पण राजांनी युद्धाच्याच पवित्र्यात उभ्या असलेल्या खानाच्या छावणीमध्ये शिरून त्या अवाढव्य मोगल सेनेच्या अधिपतीवर घाला घातला अन खानाला पुण्यातून दूर केले. ..

हिंदुत्वसाधकांच्या तपाचे फळ!

• - तरुण विजयनरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वात भाजपाने मिळविलेल्या जबरदस्त आणि अभूतपूर्व विजयामुळे केवळ भारतच नव्हे, तर जगाच्या राजकारणात एक नवीन अध्याय जोडला गेला आहे. अन्य देशांमध्ये असे मूलभूत परिवर्तन आणण्यासाठी शेकडो वर्षे लागली आणि त्यासाठी रक्तरंजित क्रांतीही अनिवार्य ठरली. मात्र, भारताच्या हिंदू सांस्कृतिक प्रवाहाने बोटावर गंध लावून राष्ट्रपरिवर्तनाला प्रारंभ केला आहे. विकासकार्यांमुळेच सत्ता प्राप्त झाली, हे या निवडणुकीतील निकालांवरून दिसून येत आहेच. पण, यापेक्षाही महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे भारतात ..

मूकस्तंभ

तसा त्यांचा आमच्याकडे येण्याचा रोजचा नित्यक्रमच असायचा. ते साधारण सकाळी आठ वाजता यायचे. एक-दीड तास आरामात बसायचे, वर्तमानपत्र वाचायचे. आमचा मोठा वाडा होता. समोरच मोठा व्हरांडा आणि व्हरांड्यासमोर विस्तीर्ण अंगण होते. अंगणाच्या एका बाजूला गाई, बैल, म्हैस त्यांचे पाडस यांनी भरलेला मोठा गोठा होता. व्हरांड्यात काही फर्निचर होते आणि हॉलमध्ये मात्र मुख्य बैठक होती. ते मात्र व्हरांड्यातच बसायचे. त्यांना तेथे मोकळा वारा लागत असावा किंवा मोकळे वाटत असावे. ते मधूनच आकाशाकडे बघायचे. तर कधी गोठ्यात, तर ..

बंधुभावाची जगन्नाथपुरी...

भारताच्या पूर्व किनार्‍यावर या विश्वाचा सारा पसारा धारण करणारा जगजेठी जगन्नाथ समुद्राकडे एकटक बघत उभा आहे. ही नगरी दाक्षिणात्य वैष्णव परंपरेत 108 दिव्यदेशम्‌ स्थळांपैकी एक म्हणून भक्तप्रिय आहे. कारण या ठिकाणी सगळ्या 12 अळवारांची (दाक्षिणात्य वैष्णव संत) प्रतिभा जगन्नाथाच्या दर्शनानं जागृत झाली. त्या सर्व विष्णुभक्तांनी या मंदिरात आपापलं भक्तिकाव्य प्रस्तुत केलं. 12 व्या शतकात होऊन गेलेले आणि भारतीय भक्तिआंदोलनाला मधुराभक्तीचं वळण देणारे संस्कृत कवी जयदेवाचं स्फूर्तिस्थानही हेच आहे. याच ..

जे आहोत, ते तर आधी होऊ द्या

डॉ. मनमोहन वैद्य भारताची जीवनदृष्टी (View of Life) जगात वैशिष्ट्यपूर्ण (Unique) आहे. कारण या जीवनदृष्टीचा आधार आध्यात्मिक (Spirituality) आहे. आणि म्हणूनच ही दृष्टी एकात्म व सर्वांगीणही आहे. याच कारणामुळे भारत सत्याचे अनेक रूपं पाहतो, त्यापर्यंत पोहचण्याचे मार्ग वेगवेगळे असले तरीही ते सर्व समान आहेत, हे मानतो. यामुळेच तो अनेकतेत एकता बघतो आणि विविधतेत ऐक्य प्रस्थापित करू शकतो. तो विविधतेला भेद समजत नाही. प्रत्येक व्यक्तीत, चराचरात एकच आत्मतत्त्व विद्यमान आहे, म्हणून आम्ही सर्व परस्परांशी जुळलेलो ..

हिंदुस्थानच्या इतिहासातील पहिले सर्जिकल स्ट्राईक!

शिवदीपस्तंभ  डॉ. सुमंत दत्ता टेकाडे9923839490 मागील लेखात आपण बघितले की- शास्ताखानाविरुद्ध महाराजांनी निर्णायक आघाडी उघडली. लाल महालावर छापा घालण्याचा विचार मुकर्रर करण्यात आला. 1000 मावळ्यांपैकी निवडक 400-450 मावळे राजांच्या सांगाती राहणार होते. चैत्र शु. अष्टमीला (5 एप्रिल 1663) रात्रीच्या अंधारात ही सेना पुण्यात दाखल व्हावयाची होती. ही जशी रामनवमीच्या आधीची रात्र होती तशीच ती पवित्र रमझानमधली छटा चांदची (सहाव्या चंद्राची) रात्र होती. इस्लाममध्ये मान्यता आहे की या महिन्यात सूर्योदयापूर्वी ..

घटना ओलांडून बघताना...

मनीषा अतुल9823262966 तू विचारलंस की, मला आज सारख्या त्या ज्योतीकाकू का आठवताहेत? आणि त्याचा विचार करायला गेले तर लक्षात आलं की, हे आठवण्याची लिंक फारच मोठी आहे की.नेमकी कुठून कुठे गेली ते मलाही नीट उमगत नाहीये, पण प्रयत्न करतीये तेच शोधण्याचा. आ..